Cơ quan này cho biết sẽ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội giải thích Điều 94 và Điều 120 Bộ luật Tố tụng hình sự về áp dụng biện pháp ngăn chặn, hủy bỏ, thay thế biện pháp tạm giữ, tạm giam trong giai đoạn tạm giữ. Lý do là đã xảy ra tranh cãi giữa các VKS và cơ quan điều tra cấp huyện ở Hà Tây về việc áp dụng chế định này.

Theo báo cáo của VKSND Hà Tây, thời gian qua ở tỉnh này phát sinh 37 trường hợp cơ quan điều tra khi gia hạn tạm giữ thì có phê chuẩn của VKS cùng cấp nhưng tới khi hết hạn thì tự ra quyết định hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn mà không ra văn bản kiến nghị VKS ra quyết định. Có ba bị can sau khi được cơ quan điều tra trả tự do, VKS huyện đã phản ứng bằng thông báo vi phạm, đồng thời yêu cầu bắt tạm giam để tránh thông cung. Tuy nhiên, cơ quan điều tra không chấp nhận việc “bắt lỗi” và cho rằng họ đã làm đúng luật.

Điều 94 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định: “Đối với những biện pháp ngăn chặn do VKS phê chuẩn thì việc hủy bỏ hoặc thay thế phải do VKS quyết định”. Ngoài ra, Điều 120 nêu cụ thể: “Trong khi tạm giam, nếu xét thấy không cần thiết phải tiếp tục tạm giam thì cơ quan điều tra phải kịp thời đề nghị VKS hủy bỏ việc tạm giam để trả tự do cho người bị tạm giam hoặc xét cần thì áp dụng biện pháp ngăn chặn khác. Khi đã hết thời hạn tạm giam thì người ra lệnh tạm giam phải trả tự do cho người bị tạm giam hoặc xét thấy cần thì áp dụng biện pháp ngăn chặn khác”.

Dựa vào lời văn hai điều luật, hiện có hai cách hiểu khác nhau. Ý kiến thứ nhất cho rằng mọi trường hợp tạm giữ, tạm giam, gia hạn đều phải được VKS phê chuẩn mới có hiệu lực thì đương nhiên khi hủy bỏ, thay thế, chấm dứt cũng phải để VKS quyết định. Ý kiến thứ hai cho rằng VKS chỉ có quyền quyết định khi hạn tạm giữ, tạm giam chưa hết; còn khi đã hết hạn theo phê chuẩn thì cơ quan điều tra tự quyết định, chỉ cần trao đổi trước với VKS cho “chắc ăn”.

Việc hiểu khác nhau như trên có nguy cơ dẫn đến tranh chấp “quyền anh, quyền tôi”. Ngược lại, khi có sai phạm trong áp dụng, chấm dứt biện pháp ngăn chặn dẫn tới bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan người vô tội sẽ khó xác định được trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan tố tụng.

Để khắc phục, các chuyên gia pháp luật của VKSND tối cao và Bộ Công an cho rằng nên thống nhất áp dụng theo quan điểm thứ hai. Tuy nhiên, vì vướng mắc thực tiễn này liên quan đến thẩm quyền giải thích luật nên tới đây, hoặc liên ngành tố tụng phải ra văn bản chung hướng dẫn hoặc kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội giải thích chính thức.

Nguồn: Báo Pháp luật TP HCM