Nhìn lại một năm "sóng gió" của ngành Tài chính - Ngân hàng
Lãi suất cơ bản thay đổi 8 lần/năm, biên độ tỷ giá tăng mạnh từ 0,75% lên 3%, dư nợ BĐS lên trên 135.000 tỷ đồng là các sự kiện TC-NH nổi bật trong năm 2008.

Điều hành lãi suất cơ bản linh hoạt, bỏ cơ chế đồng thuận lãi suất

Nếu chỉ nhìn đơn giản thì lãi suất cơ bản chỉ tăng nhẹ từ 8,25% vào tháng 12/2007 lên 8,5% cuối năm 2008. Tuy nhiên nhìn biểu đồ lãi suất cơ bản năm 2008 thì rõ ràng đây không phải sự điều chỉnh "cơ học" giản đơn như vậy.

Nhìn vào thời điểm cuối tháng 4, đầu tháng 5/2008 một loạt ngân hàng gặp khó khăn thanh khoản. Cùng với việc nâng lãi suất cơ bản từ 8,75% lên 12% (ngày 19/5), NHNN đã ấn định lãi suất kinh doanh bao gồm lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay bằng VNĐ không vượt quá 150% của lãi suất cơ bản mà NHNN công bố áp dụng cho từng thời kỳ.

Theo đó, mức trần lãi suất huy động 12/%/năm theo công điện số 02/CĐ-NHNN ngày 26/2/2008 của NHNN hết hiệu lực. Cơ chế lãi suất thỏa thuận của Hiệp hội Ngân hàng trước đó cũng được thay thế.

Ngày 11/6, lãi suất cơ bản được điều chỉnh tăng từ 12%/năm lên 14%. Thị trường liên ngân hàng nóng từng ngày khi các ngân hàng đua nhau tăng lãi suất huy động, mức lãi suất cho vay tối đa lên tới 21%/năm - mốc lãi suất cao nhất trong năm nay. Doanh nghiệp "kêu trời" trong khi người dân kéo nhau đi gửi tiền ngân hàng.

Tuy nhiên, với việc hàng loạt các nước trên thế giới hạ lãi suất cơ bản để đối phó với suy thoái, NHNN đã điều chỉnh kịp thời các mức lãi suất để kết thúc năm 2008, lãi suất trở về mức gần như lãi suất đầu năm (8,5%), nới lỏng và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận với tín dụng dễ dàng với lãi suất thấp.

Theo đánh giá, lãi suất cơ bản do NHNN công bố là công cụ để điều hành chính sách tiền tệ, làm cơ sở cho các TCTD ấn định lãi suất kinh doanh và có tác dụng định hướng và điều tiết lãi suất thị trường nội tệ liên ngân hàng.

Cùng với việc điều hành lãi suất cơ bản, lãi suất tái cáp vốn, chiết khẩu, giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc… là những chính sách điều hành tiền tệ NHNN đã thực hiện linh hoạt trong năm này.


Diễn biến lãi suất năm 2008

Nới biên độ tỷ giá

Sau một thời gian dài tỷ giá được "neo" khá ổn định, trong năm này NHNN thực hiện nới biên độ tỷ giá, biểu hiện ở các mốc chính:

Sau cơn sốt USD diễn ra vào giữa tháng 6, giá USD "chợ đen" có lúc leo lên tới 19.200 đồng/USD, từ ngày 27/6, NHNN đã ban hình quyết định nới rộng biên độ tỷ giá. Theo đó, tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối ấn định tỷ giá mua, tỷ giá bán, giao ngay (SPOT) của đồng Việt Nam so với USD từ +/-1% lên mức +/-2%.

Từ 7/11, các tổ chức tín dụng hoạt động ngoại hối được ấn định tỷ giá mua bán giao ngay giữa VND và USD trong biên độ +/- 3% so với tỷ giá bình quân liên ngân hàng.

Mới đây, ngày 25/12 Ngân hàng Nhà nước (NHNN) điều chỉnh tỷ giá bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng áp dụng cho ngày 25/12/2008 lên mức 16.989 đ/USD kéo theo việc điều chỉnh tỷ giá của các NHTM niêm yết ở mức trên 17.000 đ/USD.

Theo giải thích từ NHNN, mục đích của lần nới biên độ tỷ giá mới nhằm hỗ trợ xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu và đảm bảo sự bền vững của cán cân thanh toán quốc tế.

Đồng thời hạn chế tâm lý kỳ vọng tỷ giá sẽ tăng cao, tạo điều kiện cho Doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án sản xuất kinh doanh ổn định. NHNN sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để giữ ổn định mức tỷ giá này.

Trần tăng trưởng tín dụng là 30% để kiềm chế lạm phát

Nhằm mục tiêu kiềm chế lạm phát, năm nay Ngân hàng Nhà nước “chốt” mục tiêu tăng trưởng tín dụng cả năm ở mức 30%.

Theo đó, các ngân hàng thương mại không còn khả năng đẩy tín dụng tăng trưởng nóng (như trong năm 2007, tăng trưởng tín dụng lên tới 51,39%).

Số liệu tăng trưởng tín dụng của các năm trở lại đây.

Năm 2001 là 21,4%

Năm 2002 là 22,2%

Năm 2003 là 28,4%

Năm 2004 là 41,5%

Năm 2005 là 19,2%

Năm 2006 là 21,4%

Năm 2007 là 51,39%

Năm 2008 đặt trần ở mức 30%.

Dư nợ bất động sản chưa đáng ngại

Thị trường bất động sản từ “nóng” chuyển sang “ lạnh” làm dấy lên lo ngại nợ xấu từ cho vay Bất động sản, sẽ kéo hoạt động ngân hàng sụp đổ hàng loạt.

Tuy nhiên, thống kê của Ngân hàng Nhà nước mới nhất công bố hồi tháng 11, dư nợ cho vay BĐS của các ngân hàng (NH) vào khoảng 115.000 tỉ đồng, chiếm 9,15% tổng dư nợ của toàn hệ thống NH. 74% số dư nợ này tập trung cho vay tại Hà Nội và TPHCM. Cụ thể, dư nợ cho vay bất động sản tại TPHCM đến đầu tháng 11 là 61.200 tỉ đồng, của Hà Nội là 23.796 tỉ đồng.

So với cuối năm 2007, dư nợ cho vay bất động sản của các tổ chức tín dụng tại TPHCM giảm khá mạnh, nhưng Hà Nội vẫn tăng 18,4%.

Xiết chặt điều kiện lập Ngân hàng mới

Ngày 8/8/2008, NHNN đã ra văn bản thông báo ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tạm dừng chưa cho phép thành lập NHTMCP mới.

Lý do của việc tạm dừng này là do NHNN đang rà soát và nghiên cứu điều chỉnh quy định về việc thành lập NHTMCP.

Sau một thời gian dài ngừng cấp phép thành lập ngân hàng mới, đầu tháng 10/2008 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đồng ý việc thành lập Ngân hàng TMCP Bảo Việt với mức vốn điều lệ 1.500 tỷ đồng.

Ngân hàng Bảo Việt với các cổ đông sáng lập là Tập đoàn Bảo Việt (52%), Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (8%) và Công ty Cổ phần Tập đoàn công nghệ CMC (9,9%) đã được NHNN cấp giấy phép chứng nhận vào 11/12/2008. Dự kiến Ngân hàng này sẽ hoạt động vào đầu năm sau.

Như vậy, đây là Ngân hàng thứ 3 trong năm được nhận giáy phép từ NHNN.

Chuẩn bị có quy định về mua bán, sáp nhập ngân hàng

Ngày 31/12/2008 là hạn chót để các Ngân hàng thương mại nâng vốn điều lệ lên 1.000 tỷ đồng theo Nghị định 141/2006/NĐ-CP.Theo đó, các ngân hàng chưa thực hiện theo lộ trình này nhiều khả năng sẽ bị thâu tóm, sáp nhập.

Theo đánh giá của một số chuyên gia nước ngoài, Việt Nam đang có quá nhiều ngân hàng so với quy mô thị trường.

Về phía mình, NHNN cũng đã “đánh tiếng” về việc : chính phủ sẽ thông qua những quy định mới về việc hợp nhất, sáp nhập và mua lại các ngân hàng để tạo khuôn khổ pháp lý cho việc quản lý các ngân hàng.

Sự “xâm lấn” của Ngân hàng ngoại

Năm 2008, đánh dấu về sự “xâm lấn của Ngân hàng ngoại trong thị trường tài chính-Ngân hàng của Việt Nam.

Riêng trong năm nay, NHNN đã cấp phép thành lập và hoạt động cho 3 ngân hàng 100% vốn nước ngoài (đó là ngân hàng HSBC, ngân hàng Standard Chartered Bank và ngân hàng ANZ).

Về tổng thu nhập trước thuế, theo báo cáo có một số chi nhánh ngân hàng nước ngoài và công ty tài chính bị lỗ nhưng lợi nhuận trước thuế của cả khối là 1.418 tỷ đồng.

Dự kiến trong năm 2009, cùng với thế mạnh từ dịch vụ, công nghệ, ngân hàng ngoại sẽ lấn sân Ngân hàng nội trong nhiều mảng hoạt động.

Kết nối thẻ Ngân hàng và thu phí ATM

Hai liên minh thẻ Smartlink (do Vietcombank đứng đầu) và BankNet (do 3 ngân hàng quốc doanh khác chủ trì) chiếm hơn 90% thị phần đã chính thức kết nối ngày 23/5/2008. Sau khi các giai đoạn kết nối hoàn tất sẽ đem lại cơ hội lớn cho người dùng thẻ cũng như tiết kiệm chi phí cho Ngân hàng.

Cùng với đó, hai lần trong năm 2008 (tháng 7 và tháng 11) Hội thẻ Ngân hàng đưa ra phương án về việc thu phí ATM. Mức thu phí giao dịch thấp nhất (như rút tiền, chuyển khoản, xem số dư tài khoản) dự kiến sẽ được tính 1.000 đồng/lần và phí thường xuyên khoảng 5000 đồng/tháng. Lý do để Hội thẻ đưa ra là việc đầu tư ban đầu cho máy ATM của Ngân hàng khá tổn kém, khoảng 30.000 USD/máy chưa kể nhiều chi phí khác.

Tuy nhiên cũng cả ở 2 lần trong năm NHNN đã bác bỏ phương án này chỉ đạo trên cơ sở chất lượng dịch vụ thẻ cần phải tốt hơn rồi mới tính đến chuyện thu phí hay không.

Vũ Minh
Nguồn: CafeF.vn