Dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Tránh tư duy ỷ lại
Khẳng định vị trí quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế đất nước, đa số ĐBQH tán thành với việc ban hành Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hỗ trợ là cần thiết, nhưng phải là những chính sách phù hợp, khả thi, khuyến khích doanh nghiệp phát triển, tránh tạo ra tư duy ỷ lại, “nằm im không chịu lớn”.

Chưa thấy điểm sáng từ ngân sách

ĐBQH Lê Văn Sỹ (Thanh Hóa): Về hỗ trợ tiếp cận với tín dụng ngân hàng và các quỹ, tôi thấy, ngân hàng thực hiện các hoạt động huy động vốn, cho vay cũng vì mục tiêu bảo toàn nguồn vốn. Mà quy định các quỹ thực hiện chức năng cho vay, đầu tư, tài trợ cũng dễ phát sinh cơ chế xin - cho, trở lại cơ chế mang tính hành chính, bao cấp. Nếu doanh nghiệp hoạt động kinh doanh mà thua lỗ không có khả năng trả nợ đầy đủ cho ngân hàng, cho các quỹ, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng, làm tăng nợ xấu, các quỹ sẽ bị thâm hụt nguồn vốn. Vì vậy, cần bổ sung vào dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa các quy định nhằm gắn trách nhiệm của doanh nghiệp này, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Điều này sẽ góp phần khắc phục tình trạng lợi dụng cơ chế chính sách hỗ trợ vay vốn, hỗ trợ lãi suất của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được xây dựng trên quan điểm tránh sự hỗ trợ trực tiếp của Nhà nước, chủ yếu là gián tiếp qua các tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ hỗ trợ loại hình doanh nghiệp này. Ngân sách nhà nước được sử dụng để tạo ra những hạ tầng hỗ trợ chung, hoặc đầu tư ban đầu mang tính chất “vốn mồi”. Nhà nước khuyến khích cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia đầu tư, tài trợ, hỗ trợ cho doanh nghiệp. Đặc biệt, Điều 38, dự thảo Luật quy định, các tổ chức, cá nhân đầu tư, tài trợ, hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa được hưởng ưu đãi theo quy định của Luật này và pháp luật có liên quan; được tôn vinh, khen thưởng theo quy định của pháp luật. Tờ trình dự án Luật khẳng định, đây là một nội dung mới so với quy định hiện hành, nhằm phát huy tối đa nguồn lực xã hội, đặc biệt là từ khu vực tư nhân tham gia hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Có thể thấy, dù sử dụng nguồn tài chính trong hay ngoài nhà nước, thì điều kiện tiên quyết vẫn là phải có đủ nguồn lực thực hiện, thì mới triển khai được các chính sách hỗ trợ được dự thảo Luật quy định. Tuy nhiên, ĐB Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) chỉ ra thực tế, trong giai đoạn 2016 - 2020 rất khó bố trí ngân sách để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, vì đang không bố trí đủ nguồn lực để thực hiện kế hoạch tài chính trung hạn, dự toán ngân sách nhà nước, ngân sách trung ương hàng năm. Ngân sách địa phương cũng chỉ còn nguồn lực chi thường xuyên hạn hẹp, thậm chí địa phương hưởng bổ sung từ cân đối trung ương cũng phải rà soát để cắt giảm các chính sách do mình ban hành. Trong khi đó, quy định về huy động ngoài ngân sách của dự thảo Luật còn chung chung, không rõ khuyến khích như thế nào, nên khó có thể thu hút nguồn vốn ngoài xã hội. Nói cách khác, việc hỗ trợ gián tiếp từ ngân sách chưa nhìn thấy điểm sáng, mà huy động các nguồn lực cũng chưa có hướng đi cụ thể để quy định vào luật – ĐB Hoàng Quang Hàm nhấn mạnh.

Không biết có phải vì lý do này, mà dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa có những quy định được nhiều ĐBQH nhận định là mang tính tùy nghi, cho có chính sách, còn thực hiện hay không cũng không sao. Dự án Luật cũng chưa quy định rõ chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện từng chính sách hỗ trợ về nâng cao năng lực công nghệ (Điều 13), hỗ trợ xúc tiến thị trường (Điều 14), thông tin và tư vấn (Điều 16), phát triển nguồn nhân lực (Điều 17). Một số quy định chưa rõ chính sách hỗ trợ gì, mang lại lợi ích nào cho doanh nghiệp, vì đưa ra quy định chung chung, rồi giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể.

Hỗ trợ nên có giai đoạn

Trong điều kiện chưa nhìn thấy “điểm sáng” từ hỗ trợ gián tiếp của ngân sách nhà nước, và chưa rõ hướng đi của huy động các nguồn lực xã hội, theo ĐB Hoàng Quang Hàm, dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nên khoanh vùng các nội dung hỗ trợ liên quan đến nguồn lực từ ngân sách, chỉ hướng vào một số nội dung quan trọng cần thiết của ba chương trình trọng tâm được dự thảo Luật quy định (chuyển từ hộ kinh doanh cá thể lên doanh nghiệp; hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; và tham gia chuỗi liên kết).  

 Tạo hiệu ứng kép trong chi tiêu ngân sách, để vừa chi thực hiện nhiệm vụ đầu tư phát triển, vừa hỗ trợ được lực lượng doanh nghiệp này. Quy định rõ trong luật những ưu đãi đối với các doanh nghiệp lớn, để hình thành kết nối giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các doanh nghiệp lớn trong các chuỗi quốc gia phân phối sản phẩm. Cân nhắc để quy định các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn phải có trách nhiệm thực hiện kết nối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, quy định cụ thể hơn chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư hỗ trợ, tài trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bên cạnh đó, ĐB Trần Minh Hiền (Hà Nam) cũng lưu ý, Nghị quyết 35 của Chính phủ đã đưa ra nhiều biện pháp giúp giảm bớt tình trạng thanh tra chuyên ngành, kiểm tra, kiểm toán chồng chéo. Trong trang kiến nghị của doanh nghiệp trên cổng thông tin Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam sẽ thấy đây là một trong những kiến nghị có nhiều ý kiến đóng góp nhất từ phía doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa các tỉnh, song lại được phản hồi ít nhất. Đó là chưa kể tới hiện tượng hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự đang nhen nhóm trở lại. Song dự thảo Luật không có quy định nào nhằm bảo vệ doanh nghiệp khỏi tình trạng này, nên ĐB Trần Minh Hiền đề nghị, cần nghiên cứu, luật hóa các giải pháp đã được Nghị quyết 35 quy định về tần suất thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; kết hợp thanh tra, kiểm tra chuyên ngành trong một đợt kiểm tra… 

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cũng khẳng định rõ, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, song đang hết sức khó khăn, vì khó tiếp cận về tín dụng, mặt bằng, công nghệ, thị trường, tư vấn, đào tạo, và thông tin. Nguyên nhân được Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng chỉ ra là do doanh nghiệp quy mô nhỏ, chỉ có một ý tưởng sáng tạo, từ 1 - 2 lao động, nên không thể đầu tư nghiên cứu, đi nước ngoài để xúc tiến đầu tư, cũng như lấy thông tin. Các chính sách hỗ trợ hiện hành còn rời rạc, chung chung, không cụ thể và không có tính khả thi, nên không đi vào cuộc sống. Vì vậy, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh, dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là một bước để luật hóa các giải pháp hỗ trợ được quy định tại văn bản dưới luật, đưa ra chính sách khả thi hơn, thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa lớn lên.

Đúng là doanh nghiệp nhỏ và vừa đang rất khó khăn, nên phải dựa vào việc Nhà nước tạo dựng dịch vụ công, để có cơ hội lớn lên. Nhưng như ĐB Tô Văn Tám (Kon Tum) nhấn mạnh, dự án Luật cần đưa ra hỗ trợ để doanh nghiệp nhỏ và vừa không ngừng phát triển, không thể tạo tư tưởng giữ ổn định, không chịu lớn lên. Nói cách khác, dự án Luật phải bổ sung quy định theo hướng tránh cào bằng trong hỗ trợ, giới hạn về quy mô hỗ trợ, giới hạn về thời gian hỗ trợ... như điều kiện để “buộc” doanh nghiệp phải lớn lên. 

Lê Bình
Nguồn: Báo Người đại biểu nhân dân điện tử