Phân tầng đại học như thế nào?

Dự thảo Luật Giáo dục đại học được xã hội chờ đợi sẽ là chìa khóa để giải quyết những tồn tại về chất lượng giáo dục đại học của nước ta hiện nay, đồng thời cũng là cơ sở bảo đảm công bằng xã hội trong tiếp cận giáo dục đại học của người dân.

Vấn đề phân tầng đại học được các chuyên gia nhấn mạnh là cần thiết để hiện thực hóa định hướng của Hội nghị Trung ương 4 của Ban chấp hành Trung ương Đảng về kết cấu hạ tầng: “Hình thành một số trường đại học chất lượng cao, các trường đại học xuất sắc, từng bước hình thành các trường đại học có tầm cỡ quốc tế ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các đô thị cấp vùng. Xây dựng các trường đào tạo nghề chất lượng cao tại trung tâm vùng”. Đồng thời, có sự phân tầng trong chất lượng đào tạo theo hướng phát huy tối đa khả năng của sinh viên. Tuy nhiên, phân tầng như thế nào thì vẫn chưa có được sự thống nhất cao.

Theo Gs Phạm Phụ thuộc Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh, nên phân hệ thống giáo dục đại học thành 5 tầng: đại học nghiên cứu; đại học huấn luyện nghề nghiệp chất lượng cao; đại học huấn luyện nghề nghiệp đại trà; cao đẳng nghề nghiệp chất lượng cao và cuối cùng là cao đẳng dạy nghề. Có thể thấy, việc phân tầng theo chất lượng, trình độ đào tạo, bất luận công lập hay tư thục này cho thấy sự bình đẳng giữa các trường đại học trong hệ thống giáo dục đại học, đồng thời phát huy sự sáng tạo, gắn với từng mức năng lực của sinh viên.

Đồng tình với chủ trương phân tầng trong giáo dục đại học, Hiệu trưởng Trường ĐH Cửu Long PGS Nguyễn Thiện Tống đề nghị nên phân tầng theo mô hình tháp giáo dục đại học. Trong đó, phần đỉnh của tháp là các viện đại học đa lĩnh vực loại nghiên cứu và tinh hoa đào tạo đến bậc tiến sỹ; phần giữa tháp là các viện đại học đa lĩnh vực loại giảng dạy và đại chúng có nhiệm vụ tập trung đào tạo và cung cấp cho xã hội những người có trình độ bậc đại học đến thạc sỹ; phần đáy của tháp là các trường cao đẳng cộng đồng, các trường cao đẳng chuyên ngành, cao đẳng nghề có mục tiêu đào tạo đại chúng. Việc phân tầng này có ưu điểm là cho phép đầu tư có trọng điểm, vừa bảo đảm đáp ứng nhu cầu gia tăng sinh viên đại chúng mà không làm giảm chất lượng của sinh viên các viện đại học tinh hoa.

Cho rằng hệ thống giáo dục đào tạo mỗi nước gồm có các lĩnh vực đào tạo và hệ thống các cơ sở giáo dục đại học đào tạo các lĩnh vực đó ở các trình độ khác nhau, Gs.TSKH Nguyễn Ngọc Trân cho rằng nên phân tầng hệ thống giáo dục theo chuyên ngành, dựa trên chất lượng đào tạo. Theo GS Nguyễn Ngọc Trân, hệ thống giáo dục đại học sẽ phân tầng gồm các trường cao đẳng; các trường kỹ sư; các trường đại học về KHTN, KHXH và NV, về kỹ thuật và công nghệ, về kinh tế, về luật… Trong hệ thống này, các trường cùng lĩnh vực sẽ có sự liên thông với nhau. Gs Nguyễn Ngọc Trân cũng nhấn mạnh rằng, cần phải quy định rõ trong Luật về việc tổ chức và quản lý đào tạo theo niên chế hoặc học chế tín chỉ; cần phải hiểu và đặt sự cần thiết của đào tạo theo tín chỉ trong bối cảnh sự phát triển chóng mặt của khoa học công nghệ sẽ kéo theo sự thay đổi liên tục về lĩnh vực đào tạo, nội dung đào tạo và thời gian đào tạo trong hệ thống giáo dục của mỗi nước.

Giao quyền tự chủ đại học cho các trường đến đâu là hợp lý?

Quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm có vai trò quyết định, là linh hồn của đổi mới giáo dục đại học. Trong dự thảo Luật Giáo dục đại học, quyền tự chủ là mục tiêu xuyên suốt, sau lần thứ 5 tiếp thu sửa đổi, luật đã quy định cụ thể một số điểm về tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học như tổ chức nhân sự, kế hoạch tài chính, các hoạt động đào tạo, hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học, tự tổ chức biên soạn hoặc lựa chọn giáo trình. Dự thảo luật lần này cũng đã tiếp thu ý kiến các chuyên gia khi nhấn mạnh việc tồn tại của Hội đồng trường trong các cơ sở giáo dục đại học là thiết chế bắt buộc trong các cơ sở giáo dục đại học có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

PGS Nguyễn Thiện Tống cho rằng, Hội đồng trường phải có quyền lực cao nhất trong cơ sở giáo dục đại học và có quyền đưa ra các quyết sách trong các hoạt động đào tạo, nghiên cứu, hợp tác, phát triển của trường, còn Hiệu trưởng có trách nhiệm thực hiện các quyết sách đó. Vì vậy, không thể để Chủ tịch Hội đồng trường kiêm nhiệm Hiệu trưởng. Ngoài ra, luật cũng nên quy định rõ Hội đồng trường, hội đồng học thuật, thành phần, nhiệm kỳ của các thành viên, nhiệm kỳ của Chủ tịch hội đồng, viện trưởng, hiệu trưởng, quyền ban hành các quy định nội bộ…

Tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, dự thảo lần này đã đưa ra quy định đại học quốc gia, đại học, các trường đại học trọng điểm tự chủ, tự chịu trách nhiệm hoạt động đào tạo, hoạt động khoa học công nghệ, hoạt động hợp tác quốc tế. Cơ sở giáo dục đại học khác tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động đào tạo, hoạt động KH-CN phù hợp với năng lực thực hiện quyền tự chủ; kết quả kiểm định chất lượng giáo dục và vị trí, nhiệm vụ, vai trò của nhà trường. Các chuyên gia cho rằng việc quy định quyền tự chủ là một nhu cầu tất yếu. Song luật cần cụ thể hơn nữa để khi ban hành có thể thực hiện được ngay, trong đó cần quy định rõ nội dung, mức độ, lộ trình tự chủ của các cơ sở giáo dục chứ không nên giao cho Chính phủ quy định. Mặt khác, dự thảo luật lần này giữ quy định giao quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục đại học xác định chỉ tiêu tuyển sinh, quyết định phương thức tuyển sinh, chất lượng đào tạo. Việc tăng quyền tự chủ cũng như quyền tự chịu trách nhiệm cho các cơ sở giáo dục đại học sẽ giúp Bộ GD - ĐT tập trung làm chính sách, thay vì ôm đồm quá nhiều việc như hiện nay.

Dự thảo Luật Giáo dục đại học kể từ khi công bố lấy ý kiến đã nhận được sự quan tâm, đóng góp của đông đảo các chuyên gia, các nhà quản lý, nhà khoa học. Sau 5 lần sửa đổi, những bất cập của dự thảo luật đã được tiếp thu, chỉnh lý theo hướng phù hợp với thực tiễn và xu thế chung của giáo dục quốc tế, cho phép kỳ vọng dự án Luật khi được ban hành sẽ tạo động lực nâng cao chất lượng giáo dục đại học của nước ta.