Đây là một dự luật quan trọng có ảnh hưởng lớn tới đời sống KT-XH của đất nước, song qua nghiên cứu, TS Nguyễn Minh Phong cho rằng vẫn còn nhiều điều đáng bàn để sửa sớm… Báo GĐ&XH trân trọng giới thiệu tới bạn đọc.
Dễ gây lạm dụng

"Tôi cho rằng Điều 12, Khoản 4 về "Những trường hợp được giảm giá" không được liệt kê hết (như giảm giá do tăng năng suất lao động, hợp lý hóa sản xuất)… nên khó thực hiện, dê gây lạm dụng. Vì vậy, nên thay bằng quy định các trường hợp cấm giảm giá cạnh tranh không lành mạnh, kiểu bán phá giá là đủ".   TS Nguyễn Minh Phong

Dự án quy định những lĩnh vực loại trừ áp dụng Luật giá còn quá rộng và lỏng, dễ gây sự lạm dụng do cách hiểu và vận dụng khác nhau, cũng như dễ tạo môi trường kinh doanh thiếu công bằng. Điều này thể hiện như:
Tại Điều 3: "Trường hợp giá được quy định trong lĩnh vực đất đai, đấu thầu, tỷ giá hối đoái, lãi suất tiết kiệm và một số lĩnh vực đặc thù khác được áp dụng theo quy định của văn bản pháp luật trong lĩnh vực đó". Theo tôi, cần cụ thể, rõ ràng hơn các lĩnh vực và "một số lĩnh vực đặc thù khác" là gì? Điều kiện nào?   Còn tại Điều 4, Khoản 2: "Dịch vụ bao gồm các nhóm ngành dịch vụ được quy định trong Biểu cam kết dịch vụ Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, trừ nhóm ngành dịch vụ tài chính". Tại sao lại loại trừ tất cả dịch vụ tài chính, kể cả dịch vụ khai thuế, kiểm toán và bảo hiểm?...
Tương tự, tại Khoản 3, Điều 4: "Hàng hóa, dịch vụ thiết yếu là những hàng hóa, dịch vụ quan trọng phục vụ sản xuất, đời sống, an ninh, quốc phòng, bao gồm: nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu và dịch vụ chính phục vụ sản xuất và lưu thông; sản phẩm đáp ứng yêu cầu cơ bản của con người và an ninh, quốc phòng".   Theo tôi, nếu quy định như vậy thì tất cả đều là hàng hóa và dịch vụ thiết yếu, vì có sản xuất nào mà không cần nguyên, vật liệu hoặc hầu hết nguyên, vật liệu đều là đầu vào chính phục vụ sản xuất, lưu thông một loại hàng hóa cụ thể nào đó? Vì vậy, trong trường hợp này, nên liệt kê danh mục cụ thể một số nguyên vật liệu, hàng hóa thiết yếu là đủ, như; gạo, xăng dầu, phân bón, thuốc trừ sâu và một số hàng phục vụ nhu cầu quốc phòng.
Định nghĩa sai về bản chất kinh tế
Tại Điều 4, Khoản 4 quy định: "Giá thị trường là giá hình thành trên thị trường do quan hệ cung cầu quyết định tại một thời điểm, địa điểm nhất định”. Đây là một định nghĩa sai về bản chất kinh tế - vì không có cạnh tranh thị trường đầy đủ và lành mạnh thì không thể có thị trường, và do đó, không có giá thị trường. Nếu không hiểu như vậy thì mặc nhiên phải coi nền kinh tế Việt Nam và Liên Xô trước đổi mới đều là kinh tế thị trường. Nói cách khác, cần thêm cụm chữ "cạnh tranh và" vào sau cụm từ "trên thị trường" mới đủ chặt chẽ.
 Còn tại Điều 4, Khoản 10 quy định: "Bình ổn giá là việc Nhà nước thông qua việc áp dụng các biện pháp thích hợp về điều hòa cung - cầu, tài chính, tiền tệ và các biện pháp kinh tế, hành chính cần thiết để tác động vào sự hình thành và vận động của giá cả, không để giá hàng hóa, dịch vụ tăng quá cao hoặc giảm quá thấp" nên thay bằng: "Bình ổn giá là việc Nhà nước chủ động thực hiện các biện pháp tổng thể kinh tế và hành chính cần thiết nhằm duy trì mức giá nhất định của một hoặc một số mặt hàng hóa-dịch vụ trong phạm vi lĩnh vực, địa lý và thời gian xác định, vì lợi ích ổn định chung".   Chi tiết quá gây lúng túng
Mặt khác, Dự án còn quy định quá chi tiết không cần thiết một số nội dung, khiến dễ gây thừa hoặc lúng túng trong vận dụng. Cụ thể như:
Điều 4, Khoản 11: "Yếu tố hình thành giá bao gồm giá thành toàn bộ thực tế hợp lý tương ứng với chất lượng hàng hóa, dịch vụ; lợi nhuận (nếu có); các nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật; giá trị vô hình của thương hiệu; giá thị trường trong nước, quốc tế; chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước từng thời kỳ". Nên bỏ khoản 11 này vì yếu tố hình thành giá trên thực tế thị trường là tất cả những gì tham gia vào hoạt động sản xuất - lưu thông - phân phối và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ, rất khó liệt kê hết, kể cả tâm lý người tiêu dùng và bối cảnh thời tiết, thế giới...   Hay quy định: "Mặt bằng giá là mức trung bình của các mức giá hàng hóa, dịch vụ trong nền kinh tế ứng với không gian, thời gian nhất định và được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng'. Tôi cho rằng nên bỏ điều đó vì không có trong thống kê kinh tế, hơn nữa chỉ số CPI không thể là đơn vị đo mặt bằng giá.
Điều 4, Khoản 15: "Giá biến động bất thường là giá hàng hóa, dịch vụ tăng quá cao hoặc giảm quá thấp bất hợp lý khi các yếu tố hình thành giá không có biến động hoặc trong các trường hợp khủng hoảng kinh tế, thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh, địch họa". Khái niệm này nên được chỉnh sửa chặt chẽ, cụ thể hóa hơn, ví dụ thành "Giá biến động bất thường là hiện tượng có sự tăng mạnh giá một hoặc một số hàng hóa - dịch vụ gấp từ 2 lần trở lên so với mức tăng CPI cả nước cùng kỳ so sánh" (trong tiền tệ, theo IMF, tỷ giá biến động bất thường đó là khi có sự tăng tỷ giá trên 10%, còn khi tăng trên 20% là xảy ra khủng hoảng tiền tệ...).   Chống lợi ích nhóm, cá nhân
Khoản 1, Điều 5 (Nguyên tắc quản lý giá) quy định: "Nhà nước thực hiện quản lý giá theo cơ chế thị trường; tôn trọng quyền tự định giá, cạnh tranh về giá của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật”. Theo tôi, nên thay bằng: "Nhà nước bảo đảm, tôn trọng và khuyến khích tạo mọi điều kiện để giá cả hình thành và vận động theo cơ chế cạnh tranh thị trường ngày càng tự do, đầy đủ, phù hợp quy định chung của pháp luật".
Hay như Điều 8 (Thẩm quyền quản lý Nhà nước về giá). Các quy định về thẩm quyền của các bộ, ngành và địa phương chưa rõ ràng, cần cụ thể hóa hơn và thể hiện trách nhiệm, mối quan hệ trong quản lý giá của từng bộ, cấp quản lý giá. Còn với Điều 10 (Các hành vi bị cấm), cần bổ sung cấm các hành vi lạm dụng hoạt động định giá, bình ổn giá và bảo kê, thông đồng chuyển giá... vì lợi ích nhóm, cá nhân.
Đặc biệt, tại Khoản 2, Điều 16 về "trường hợp thực hiện bình ổn giá" - Khi mặt bằng giá biến động ảnh hưởng đến ổn định kinh tế xã hội. Nên bỏ khoản này, vì khi mặt bằng giá biến động thì Nhà nước không nên và cũng không thể điều chỉnh can thiệp, bình ổn giá, mà chỉ nên và có thể can thiệp bình ổn trong trường hợp 1. Khi giá hàng hóa, dịch vụ thuộc Danh mục quy định tại Khoản 1, Điều 14 của Luật này có biến động bất thường.   TS.Nguyễn Minh Phong (Viện nghiên cứu phát triển KT-XH Hà Nội)
Nguồn: Báo Gia đình và xã hội