Các tiêu chí cơ bản phân loại, tập hợp và tiếp thu ý kiến nhân dân đối với dự thảo Hiến pháp
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Hiện nay chưa có một văn bản pháp luật nào quy định về quy trình xây dựng, ban hành và sửa đổi, bổ sung Hiến pháp. Nhưng qua các lần ban hành các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp trong các năm 1988, 1989 và 2001 cho thấy thực tiễn hoạt động xây dựng, ban hành Hiến pháp hoặc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp được tiến hành theo các giai đoạn chính sau đây:

Chuẩn bị đề nghị và quyết định việc xây dựng, ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp;

Soạn thảo dự thảo Hiến pháp hoặc dự án sửa đổi, bổ sung Hiến pháp (sau đây gọi chung là dự thảo Hiến pháp);

QH xem xét, cho ý kiến về dự thảo Hiến pháp;

Lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp;

QH xem xét, thông qua dự thảo Hiến pháp;

Công bố Hiến pháp.

Như vậy, có thể thấy quy trình xây dựng, ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp có 6 giai đoạn chính, trong đó việc lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp là giai đoạn thứ 4.

Về việc lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp

Trong lịch sử lập hiến của Nhà nước ta, trừ Hiến pháp năm 1946 và hai lần sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1980 (sửa đổi, bổ sung năm 1988 và năm 1989) là không tổ chức việc lấy ý kiến nhân dân; còn các lần xây dựng, ban hành mới Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 (vào năm 2001) tiến hành tổ chức lấy ý kiến nhân dân. Cơ quan chủ trì tổ chức lấy ý kiến nhân dân có thể là Ban thường trực QH (ban hành Hiến pháp năm 1959), UBTVQH (ban hành Hiến pháp năm 1980), Hội đồng Nhà nước (ban hành Hiến pháp năm 1992) hoặc Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 (vào năm 2001).

Lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp có thể diễn ra trước, trong hoặc sau hoạt động biên soạn dự thảo Hiến pháp hoặc có thể diễn ra tại tất cả các công đoạn của quy trình lập hiến với nhiều hình thức khác nhau, cả trực tiếp và gián tiếp. Thông thường, việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân được tổ chức sau khi dự thảo Hiến pháp đã được QH cho ý kiến lần đầu và trước khi trình QH xem xét, thông qua. Tuy nhiên, tham khảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 và được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2002 thì việc lấy ý kiến nhân dân, các ngành, các cấp đối với các dự án luật là một trong giai đoạn của quy trình xây dựng và ban hành văn bản, nhưng theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 thì việc lấy ý kiến nhân dân, các ngành, các cấp đối với các dự án luật được lồng vào các giai đoạn của quy trình soạn thảo, hoàn thiện dự thảo văn bản.

Nội dung lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp có thể là toàn bộ dự thảo Hiến pháp, nhưng cũng có thể tập trung vào một số nội dung cơ bản của dự thảo Hiến pháp. Trong lần sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 (vào năm 2001), việc lấy ý kiến nhân dân tập trung vào một số nội dung nghiên cứu dự kiến sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 do Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp đề xuất. Để nhân dân hiểu sâu và đầy đủ hơn những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung, Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp công bố kèm theo Bản thuyết minh các nội dung được dự kiến sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992; trên cơ sở đó các cơ quan, tổ chức và nhân dân tập trung thảo luận, cho ý kiến. 

Phạm vi và đối tượng lấy ý kiến về dự thảo Hiến pháp là tất cả các tầng lớp nhân dân, tổ chức chính trị, các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội, các tổ chức xã hội, các đơn vị vũ trang nhân dân, các tổ chức kinh tế, các cơ quan của QH, các Đoàn ĐBQH, các ĐBQH, HĐND, đại biểu HĐND các cấp…

Thời gian lấy ý kiến nhân dân đối với mỗi bản dự thảo Hiến pháp qua các thời kỳ cũng rất khác nhau, nhưng trung bình khoảng từ 1 tháng rưỡi đến 4 tháng (Hiến pháp năm 1959 và Hiến pháp năm 1980 là 4 tháng; Hiến pháp năm 1992 là 2 tháng và dự thảo nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992 là 1 tháng rưỡi).

Các tiêu chí cơ bản phân loại, tập hợp, tiếp thu ý kiến nhân dân đối với dự thảo Hiến pháp

Qua kinh nghiệm thực tiễn việc tập hợp, tổng hợp các ý kiến góp ý của nhân dân, các ngành, các cấp, các cơ quan, tổ chức và nghiên cứu, tiếp thu chỉnh lý dự thảo Hiến pháp trong những lần xây dựng, ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp trước đây, xin nêu các tiêu chí cơ bản phân loại, tập hợp và tiếp thu ý kiến nhân dân đối với dự thảo Hiến pháp.

 Thứ nhất là tiêu chí cơ bản phân loại văn bản góp ý kiến về dự thảo Hiến pháp. Để thuận tiện cho việc tập hợp, tổng hợp và phục vụ cho việc nghiên cứu tiếp thu chỉnh lý dự thảo Hiến pháp; đồng thời góp phần bảo đảm sự chính xác, trong Kế hoạch lấy ý kiến nhân dân cần nói rõ là trong bản góp ý kiến của cá nhân hoặc biên bản tập hợp, tổng hợp ý kiến của các cơ quan, tổ chức, địa phương, các hội nghị, hội thảo… thì các ý kiến góp ý được chia làm 3 phần chính. Phần 1 là các ý kiến chung về dự thảo Hiến pháp, như về quan điểm sửa đổi, bổ sung Hiến pháp, mục đích sửa đổi, bổ sung Hiến pháp. Phần 2 là các ý kiến liên quan trực tiếp đến các nội dung của dự thảo Hiến pháp như bố cục, phạm vi điều chỉnh, lời nói đầu; các ý kiến về các chương, điều, khoản cụ thể của dự thảo Hiến pháp. Phần 3 là các ý kiến về các vấn đề khác không liên quan đến nội dung của dự thảo Hiến pháp.

Đối với các biên bản tập hợp, tổng hợp các ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, địa phương, các hội nghị, hội thảo… thì cần phải ghi rõ số lượng các ý kiến góp ý về từng vấn đề, điều khoản của dự thảo Hiến pháp.

Thứ hai, các tiêu chí cơ bản phân loại, tập hợp, tổng hợp các ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp. Do có nhiều đối tượng tham gia góp ý kiến về dự thảo Hiến pháp (các cá nhân, cơ quan, tổ chức, địa phương…) với các hình thức tổ chức góp ý kiến rất khác nhau (cá nhân tự nghiên cứu góp ý, tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm để góp ý, góp ý qua phỏng vấn, qua báo chí…). Vì vậy cần phân loại các văn bản góp ý kiến để tập hợp, tổng hợp. Theo đó có thể phân chia thành 3 nhóm văn bản góp ý kiến như sau: nhóm văn bản góp ý kiến của các cơ quan, tổ chức, địa phương; nhóm văn bản góp ý kiến qua các phương tiện thông tin đại chúng, như góp ý kiến qua báo in, báo điện tử, mạng, qua phỏng vấn, qua truyền hình; nhóm văn bản góp ý kiến của các cá nhân, bao gồm các ý kiến góp ý của các nhà lãnh đạo, quản lý, các nhà khoa học, chuyên gia và các cá nhân khác, bao gồm cả người nước ngoài. 

Sau khi phân làm 3 nhóm văn bản góp ý kiến của các cá nhân, cơ quan, tổ chức, địa phương… như nêu ở phần trên, chúng ta tiến hành xác định các tiêu chí tập hợp, tổng hợp các ý kiến về dự thảo Hiến pháp. Các tiêu chí tập hợp, tổng hợp các ý kiến về dự thảo Hiến pháp của 3 nhóm văn bản góp ý kiến cơ bản giống nhau. Các tiêu chí này bao gồm trên cơ sở phân loại thành 3 nhóm văn bản góp ý kiến về dự thảo Hiến pháp mà phân công thành 3 nhóm người tiến hành tập hợp, tổng hợp các ý kiến góp ý về dự thảo Hiến pháp theo mẫu văn bản tập hợp, tổng hợp chung. Trong văn bản tập hợp, tổng hợp các ý kiến góp ý về dự thảo Hiến pháp được chia làm 3 phần. Phần 1 là các ý kiến chung về dự thảo Hiến pháp như về quan điểm sửa đổi Hiến pháp, mục đích sửa đổi Hiến pháp. Phần 2 là các ý kiến liên quan trực tiếp đến các nội dung của Hiến pháp như bố cục, phạm vi điều chỉnh, lời nói đầu; các ý kiến về các chương, điều, khoản cụ thể của dự thảo Hiến pháp. Phần 3 là các ý kiến về các vấn đề khác không liên quan đến Hiến pháp.

Về việc tập hợp các ý kiến của nhân dân về dự thảo Hiến pháp, những người được phân công tập hợp các ý kiến góp ý về dự thảo Hiến pháp cần phải đọc kỹ các văn bản góp ý kiến; xem xét ý kiến góp ý thuộc về phần nào thì đưa về phần đó nhưng phải được sắp xếp theo một trật tự, logic nhất định (từ Phần các ý kiến chung đến Phần các ý kiến liên quan trực tiếp đến dự thảo Hiến pháp, sau đó là Phần các ý kiến khác không liên quan đến Hiến pháp). Trong mỗi phần cũng tập hợp theo một trình tự logic nhất định. Ví dụ đối với Phần các ý kiến liên quan trực tiếp đến dự thảo Hiến pháp, thì những ý kiến góp ý về phạm vi điều chỉnh của Hiến pháp đưa lên đầu tiên, tiếp theo là các ý kiến góp ý về bố cục của dự thảo Hiến pháp, Lời nói đầu và Chương I đến Chương II, III, IV… cho đến chương cuối cùng của dự thảo Hiến pháp. Trong mỗi chương thì việc tập hợp cũng theo trình tự logic nhất định: bắt đầu từ điều đầu tiên của mỗi chương cho đến điều cuối cùng của chương, sau đó chuyển sang điều đầu tiên của chương tiếp theo. Trong một điều có nhiều điểm, khoản thì việc tập hợp cũng phải theo trình tự nhất định, như bắt đầu từ điểm, khoản đầu tiên cho đến điểm, khoản cuối cùng của điều. Sau khi tập hợp xong ý kiến góp ý vào đúng vị trí văn bản thì phải ghi chú thích ngay sau nội dung ý kiến đó là ý kiến của cá nhân nào hoặc bao nhiêu ý kiến góp ý của cơ quan, tổ chức hoặc của địa phương nào.     

Sau khi tập hợp xong các ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp thì sẽ tiến hành tổng hợp nhằm làm cho bản tổng hợp ý kiến nhân dân, các cơ quan, tổ chức được gọn lại, tránh sự trùng lặp, thể hiện ý kiến góp ý được rõ ràng, dễ hiểu và tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu tiếp thu chỉnh lý dự thảo Hiến pháp.

Để tổng hợp các ý kiến, trước hết cần tập trung các ý kiến góp ý có nội dung tương tự nhau đối với một vấn đề của dự thảo Hiến pháp. Ví dụ các ý kiến góp ý đối với một điểm, khoản hoặc một điều của dự thảo Hiến pháp thì đưa về một chỗ theo trình tự: ý kiến bình luận, đánh giá, nhận xét chung, ý kiến đồng ý, ý kiến không đồng ý đối với từng điểm, khoản, điều của của dự thảo Hiến pháp. Trường hợp nội dung góp ý kiến dài thì cần viết gọn lại, hoặc khó hiểu thì có thể diễn đạt lại để dễ hiểu, nhưng phải bảo đảm không sai nội dung góp ý, đủ ý. Sau mỗi nội dung góp ý kiến thì phải ghi rõ có bao nhiêu ý kiến góp ý về từng điểm, khoản hoặc điều của dự thảo Hiến pháp, (không ghi ý kiến đó là của ai mà chỉ ghi: x ý kiến). Việc sắp xếp các ý kiến góp ý các điểm, khoản, điều, chương của dự thảo Hiến pháp cũng được thực hiện theo trật tự như khi tập hợp các ý kiến góp ý.

Sau khi tập hợp, tổng hợp các ý kiến góp ý theo 3 nhóm văn bản góp ý kiến (Nhóm văn bản góp ý kiến của các cơ quan, tổ chức, địa phương; Nhóm văn bản góp ý kiến qua các phương tiện thông tin đại chúng, như góp ý kiến qua báo in, báo điện tử, mạng, qua phỏng vấn, qua truyền hình và Nhóm văn bản góp ý kiến của các cá nhân, bao gồm các ý kiến góp ý của các nhà lãnh đạo, quản lý, các nhà khoa học, chuyên gia và các cá nhân khác, bao gồm cả người nước ngoài) thì có thể tổng hợp các ý kiến góp ý từ các bản tổng hợp của 3 nhóm văn bản góp ý kiến nêu trên thành một văn bản góp ý kiến chung về dự thảo Hiến pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu tiếp thu chỉnh lý dự thảo Hiến pháp. Việc tổng hợp từ 3 bản tổng hợp góp ý kiến thành một bản tổng hợp chung được thực hiện theo trình tự: gộp các ý kiến cùng góp ý về các điểm, khoản, điều của dự thảo Hiến pháp vào một chỗ theo trình tự ý kiến bình luận, đánh giá, nhận xét chung, ý kiến đồng ý, ý kiến không đồng ý đối với từng điểm, khoản, điều của dự thảo Hiến pháp.

Nguyên tắc tập hợp, tổng hợp các ý kiến góp ý về dự thảo Hiến pháp, việc tập hợp, tổng hợp phải bảo đảm sự trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ các ý kiến góp ý về các điểm, khoản, điều, chương của dự thảo Hiến pháp cũng như các vấn đề khác.

Sau khi tổng hợp xong các ý kiến góp ý của tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhân thành một Bản tổng hợp chung các ý kiến góp ý về dự thảo Hiến pháp, thì người phụ trách công tác tập hợp, tổng hợp ý kiến phải báo cáo Lãnh đạo xem xét, cho ý kiến trước khi Bản tổng hợp chung các ý kiến góp ý được sao in thành nhiều bản để gửi cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm để nghiên cứu tiếp thu chỉnh lý dự thảo Hiến pháp.

Ban biên tập sửa đổi, bổ sung Hiến pháp tổ chức việc nghiên cứu, phân công các nhóm đọc, nghiên cứu các ý kiến góp ý về dự thảo Hiến pháp; mỗi nhóm đọc, nghiên cứu một phần của Bản tổng hợp chung các ý kiến góp ý về một chương của dự thảo Hiến pháp và đề xuất việc tiếp thu, dự kiến sửa đổi các quy định của dự thảo Hiến pháp.

Ban biên tập sửa đổi, bổ sung Hiến pháp tổ chức họp để nghe các nhóm báo cáo việc nghiên cứu, tiếp thu chỉnh lý và thảo luận, chuẩn bị bản dự kiến chỉnh lý dự thảo Hiến pháp để trình Ủy ban sửa đổi, bổ sung Hiến pháp.  

Trên cơ sở bản dự kiến tiếp thu chỉnh lý dự thảo Hiến pháp do Ban biên tập sửa đổi, bổ sung Hiến pháp trình, Ủy ban sửa đổi, bổ sung Hiến pháp thảo luận, cho ý kiến để hoàn thiện và trình QH xem xét quyết định.

Đặng Đình Luyến
Nguồn: Báo điện tử Đại biểu nhân dân