Cần một cơ chế phù hợp để tăng giá xăng dầu
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Xăng là mặt hàng tăng mạnh nhất với mức tăng thêm 1.100 đồng/lít, lên  23.000 đồng/lít. Trước đó, các doanh nghiệp đầu mối xin tăng giá xăng lên tới 1.400 đồng/lít nhưng sau khi có sự thống nhất giữa Liên bộ Tài chính – Công thương, các doanh nghiệp chỉ được phép tăng tối đa 1.100 đồng/lít. Đồng thời, Quỹ bình ổn xăng dầu được xả ra để bù giá cho doanh nghiệp ở mức 300 đồng/lít, nhưng các doanh nghiệp vẫn tiếp tục phải trích Quỹ cũng mức 300 đồng/lít như hiện hành. Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước, Bộ Công thương Võ Văn Quyền khẳng định, việc điều hành giá xăng dầu được Liên bộ Tài chính – Công thương kiên định thực hiện theo cơ chế giá thị trường. Nhà nước trao quyền cho doanh nghiệp tự quyết định giá nhưng Nhà nước hoàn toàn kiểm soát, nguyên tắc quy trình trình tự và mức độ tăng chứ không phải doanh nghiệp muốn tăng bao nhiêu thì tăng, muốn giảm bao nhiêu thì giảm.

Tuy nhiên, việc tăng giá xăng dầu liên tục kể từ sau khi Liên bộ Tài chính – Công thương trao quyền định giá cho doanh nghiệp (từ đầu tháng 7 đến nay) khiến thị trường hết sức lo ngại. Chỉ tính riêng việc tăng giá xăng sau 3 lần điều chỉnh (hôm 20.7 thêm 400 đồng/lít; 1.8 thêm 900 đồng/lít và 13.8 thêm 1.100 đồng/lít), người tiêu dùng đã phải chịu cảnh tăng thêm tổng cộng 2.400 đồng cho mỗi lít xăng – chỉ trong vòng 22 ngày.

Lý giải cho việc tại sao trước đó khẳng định, nếu trao quyền tự định giá cho doanh nghiệp thì sẽ không còn chuyện tăng nhanh – giảm chậm, tăng nhiều – giảm ít mà tăng giảm hài hòa mỗi lần dăm ba trăm đồng/lít, Tổng giám đốc Saigon Petro Đặng Vinh Sang cho rằng, nguyên nhân do việc quy định tối thiểu phải sau 10 ngày mới được điều chỉnh tăng, trong khi giá xăng dầu thế giới tăng mạnh. Nghĩa là theo doanh nghiệp đầu mối thì Nghị định 84 cần phải sửa đổi không nên hạn chế thời gian tối thiểu cho mỗi lần tăng giá và thời gian tính giá cơ sở bình quân cũng cần rút xuống 10 ngày thay vì 30 ngày như quy định hiện hành.

Lý giải của ông Đặng Vinh Sang không phải là không có cơ sở. Đây là điều kiện tất yếu của một thị trường xăng dầu – khi bảo đảm đủ yếu tố cạnh tranh, giá lên xuống từng ngày, thậm chí từng giờ. Thế nhưng, theo PGS. TS Ngô Trí Long – nguyên Phó viện trưởng Viện Khoa học nghiên cứu thị trường giá cả, Bộ Tài chính thì không thể áp dụng với thị trường xăng dầu ở Việt Nam. Bởi vẫn còn yếu tố độc quyền, với 3 doanh nghiệp nhà nước chiếm hơn 80% thị phần chi phối. Do đó, Nhà nước phải định giá theo Luật Giá chứ chưa thể để doanh nghiệp định giá. Đó là chưa kể Nghị định 84 về cơ chế quản lý và điều hành kinh doanh xăng dầu hiện nay có quá nhiều bất cập và đang chờ được sửa đổi.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan thì chỉ riêng động thái vừa xả quỹ để bù giá cho doanh nghiệp rồi lại buộc doanh nghiệp tiếp tục trích nộp vào quỹ 300 đồng/lít xăng dầu, cho thấy những bất cập trong điều hành giá xăng dầu hiện nay. Quỹ bình ổn giá xăng dầu, cần phải được tính đến nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô bù lại chứ không thể chỉ căn cứ vào giá thế giới và doanh nghiệp thu trực tiếp của người tiêu dùng. Theo đó, trong khi Việt Nam đang là 1 nước xuất khẩu dầu thô thì đáng lẽ lợi ích thu được tăng thêm từ xuất khẩu dầu thô do giá xăng dầu lên có thể lấy lại một phần để bù lại cho giá thành của các sản phẩm xăng dầu mà chúng ta phải nhập khẩu về để cho người dân được hưởng lợi, chứ không phải là khi mà giá xăng dầu trên thế giới tăng thì Petrolimex được quyền tăng giá. Trong khi PetroVietnam được hưởng thêm bởi vì giá dầu mỏ xuất khẩu nhưng lại rất bất cập đối với các doanh nghiệp khác và người dân.

Theo tính toán các khoản thu từ thuế, phí xăng hiện nay là khoảng từ 5.000-6.000 đồng/lít. Hiện tại thuế nhập khẩu mặt hàng này đang là 12%. Trước những khó khăn của doanh nghiệp và người tiêu dùng, trong khi giá xăng dầu thế giới vẫn diễn biến hết sức phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo cần cân nhắc sử dụng hợp lý, linh hoạt các khoản thuế phí để hỗ trợ khó khăn cho doanh nghiệp và thị trường. Cùng với đó, cần nhanh chóng sửa đổi Nghị định 84 về điều hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường. Khi Nghị định này còn nhiều bất cập và chưa được sửa đổi thì không thể để doanh nghiệp định giá mặt hàng chiến lược quan trọng này.

Nguyên Long
Nguồn: Báo Đại biểu nhân dân