Dọn dẹp môi trường pháp lý
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Tháo gỡ nút thắt

Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 59/2007/NQ-CP về một số giải pháp xử lý những vướng mắc trong hoạt động đầu tư xây dựng và cải cách một số thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp. Những quy định của Nghị quyết 59 đã mở đường cho tư duy cải cách toàn diện môi trường kinh doanh tại Việt Nam theo hướng thuận lợi hơn cho nhà đầu tư.

Cũng theo Nghị quyết 59, Chính phủ cũng đang tính đến phương án sửa đổi Luật Đầu tư theo hướng bãi bỏ Giấy chứng nhận đầu tư đối với nhà đầu tư trong nước hoặc cấp giấy chứng nhận đầu tư theo tính chất dự án. Riêng đối với các dự án đầu tư xây dựng trong nước sử dụng vốn nhà nước thì quyết định đầu tư hoặc chấp thuận đầu tư của cấp có thẩm quyền đồng thời là giấy chứng nhận đầu tư. Nghị quyết 59 cũng hướng đến việc cho doanh nghiệp khắc dấu mà không cần giấy phép khắc dấu và thay đổi việc quản lý và sử dụng con dấu theo hướng có lợi hơn cho doanh nghiệp, khắc phục tình trạng cầm dấu bỏ chạy khi doanh nghiệp xảy ra tranh chấp và bệnh “nghiện dấu” hiện nay. Nghị quyết này cũng quy định việc đăng ký kinh doanh cho doanh nghiệp phải được thực hiện trong thời hạn tối đa năm ngày làm việc và hợp nhất mã số đăng ký kinh doanh với mã số thuế của doanh nghiệp.

Chuyển biến thể hiện qua Nghị quyết 59 đánh dấu bước phát triển vượt bậc trong tư duy về quản lý nhà nước đối với môi trường kinh doanh và đầu tư.

Những vấn đề còn lại

Tuy nhiên về vấn đề hợp nhất mã số đăng ký kinh doanh và mã số thuế có một số vấn đề cần phải bàn.

Thứ nhất, theo quy định của Nghị quyết 59 thì kể từ ngày 1-4-2008, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh sẽ sử dụng hệ thống mã số thuế doanh nghiệp làm mã số đăng ký kinh doanh để đăng ký cho doanh nghiệp mới thành lập. Như vậy, kể từ ngày này, doanh nghiệp đăng ký mới sẽ chỉ có một loại mã là mã số doanh nghiệp, không có hai loại mã số là mã số thuế và mã số đăng ký kinh doanh nữa. Tuy vậy, việc lấy mã số thuế làm chuẩn để tiến hành hợp nhất với mã số đăng ký kinh doanh liệu có phải là có lợi nhất cho doanh nghiệp và xã hội hay không?

Đối với việc hợp nhất mã số đăng ký kinh doanh và mã số thuế của doanh nghiệp thành lập trước ngày 1-4-2008 thì được xử lý như thế nào? Bởi vì hệ quả pháp lý của việc thay đổi mã số đăng ký kinh doanh của các doanh nghiệp cũ là rất lớn. Khi thay đổi mã số đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp buộc phải thay đổi về con dấu. Vậy những hợp đồng dùng con dấu cũ để xác nhận thì được xử lý như thế nào? Cần phải nghiên cứu sao cho thuận lợi nhất cho doanh nghiệp.

Thứ hai, việc sửa đổi Luật Đầu tư như Nghị quyết 59 đưa ra liệu có xóa bỏ được hết các rào cản hành chính mà doanh nghiệp gặp phải khi phải chấp hành các quy định của Luật Đầu tư? Hơn nữa, Nghị quyết 59 cũng chỉ dừng lại ở mức kiến nghị Quốc hội bãi bỏ giấy chứng nhận đầu tư đối với nhà đầu tư trong nước còn nhà đầu tư nước ngoài không được hưởng lợi gì từ các quy định này. Như vậy, tư duy phân biệt nhà đầu tư trong nước với nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn nặng nề.

Trên thực tế hiện nay, Luật Đầu tư dường như đã bị vô hiệu hóa, nếu doanh nghiệp biết khéo léo vận dụng Nghị định 139/2007/NĐ-CP. Điều này được thể hiện như sau: Trước hết, nhà đầu tư nước ngoài sẽ thuê người Việt Nam thành lập doanh nghiệp hoặc người Việt Nam đón trước xu hướng đầu tư nước ngoài rồi tự thành lập doanh nghiệp. Sau đó, người nước ngoài mua lại phần vốn góp hoặc cổ phần của những người Việt Nam và biến công ty 100% vốn trong nước thành công ty 100% vốn nước ngoài. Vì doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài được thành lập theo pháp luật Việt Nam nên đương nhiên là nhà đầu tư trong nước. Như vậy, nếu chỉ bãi bỏ việc cấp giấy chứng nhận đầu tư cho nhà đầu tư trong nước thì nhà đầu tư nước ngoài vẫn có cách để không phải xin cấp giấy chứng nhận đầu tư. Vậy sao không bãi bỏ Luật Đầu tư để doanh nghiệp tránh gặp phải những thủ tục rườm rà không cần thiết?

Thứ ba, có một số ý kiến cho rằng cần phải sửa đổi hoặc bãi bỏ Luật Đầu tư vì giấy chứng nhận đầu tư không thể đồng thời là giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh vì chúng có bản chất hoàn toàn khác nhau. Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh xác lập địa vị pháp lý của chủ thể kinh doanh, tức là doanh nghiệp, trong khi giấy chứng nhận đầu tư chỉ xác lập tính hợp pháp của một hành vi kinh doanh của doanh nghiệp. Giấy chứng nhận đầu tư gắn với một dự án, còn giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh gắn với một doanh nghiệp, mà doanh nghiệp có thể có nhiều dự án. Cấp giấy chứng nhận đầu tư đồng thời với giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh có nghĩa là đã đồng nhất một dự án với một doanh nghiệp.

Hơn thế nữa trình tự, thủ tục cấp Giấy chứng nhận đầu tư và giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là khác nhau. Thủ tục cấp giấy chứng nhận đầu tư thực hiện theo quy định của Luật Đầu tư và Nghị định 108/2006/NĐ-CP, còn trình tự, thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thực hiện theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Nghị định 88/2006/NĐ-CP, người ký giấy chứng nhận đầu tư là chủ tịch UBND cấp tỉnh còn người ký giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là trưởng phòng đăng ký kinh doanh thuộc sở kế hoạch và đầu tư.

Để tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, phương án tối ưu có lẽ là bãi bỏ Luật Đầu tư hoặc thay đổi nội dung của Luật Đầu tư theo hướng chỉ quy định các vấn đề liên quan đến khuyến khích và ưu đãi đầu tư. Khi chúng ta đã bãi bỏ hoặc sửa đổi Luật Đầu tư thì tất cả các rào cản hành chính để các nhà đầu tư xin cấp giấy chứng nhận đầu tư sẽ không còn tồn tại. Khi đó, giấy chứng nhận đầu tư sẽ được chuyển hóa thành giấy chứng nhận ưu đãi đầu tư. Lúc đó, cơ quan nhà nước chỉ xem xét để cấp giấy chứng nhận ưu đãi cho từng dự án. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp tiến hành đầu tư thì không nhất thiết phải lập dự án để xin cấp giấy chứng nhận đầu tư nữa. Doanh nghiệp chỉ phải lập dự án đầu tư nếu họ cần xin ưu đãi đầu tư cho dự án đầu tư đó.

Một số kiến nghị

Đã đến lúc cần phải cải cách toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư ở Việt Nam hiện nay để làm minh bạch môi trường đầu tư và tạo thuận lợi nhất cho nhà đầu tư.

Thứ nhất, cần bãi bỏ Luật Đầu tư để tránh thủ tục hành chính phức tạp không cần thiết, hoặc ít nhất phải sửa Luật Đầu tư theo hướng cấp giấy chứng nhận ưu đãi đầu tư nếu doanh nghiệp muốn xin ưu đãi và bãi bỏ hoàn toàn các quy định về đăng ký đầu tư, thủ tục cấp giấy chứng nhận đầu tư, thủ tục thẩm tra đầu tư… Để thống nhất đầu tư và đăng ký kinh doanh cần hợp nhất hai cơ quan đăng ký kinh doanh và quản lý đầu tư thành một cơ quan lấy tên chung là cơ quan đăng ký doanh nghiệp.

Thứ hai, không phân biệt nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. Nghị quyết 59 đã có chủ trương xóa bỏ giấy chứng nhận đầu tư đối với nhà đầu tư trong nước nhưng chính điều đó lại tạo ra sự phân biệt đối xử đối với nhà đầu tư nước ngoài. Tư duy này đi ngược lại với nguyên tắc đối xử quốc gia của WTO.

Thứ ba, cần xây dựng lại hệ thống pháp luật về đất đai hiện nay đang rối như canh hẹ vì phần lớn các dự án đầu tư đều có liên quan đến đất đai. Việc xây dựng lại hệ thống pháp luật về đất đai phải minh bạch, nhất quán, thuận lợi cho người dân để tránh tình trạng đất một màu mà giấy tờ liên quan đến đất lại có quá nhiều màu: đỏ, xanh, hồng, hồng mới, trắng.

Luật gia CAO BÁ KHOÁT, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn doanh nghiệp K và Cộng sự

Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn