Dự án Luật Giá: Khi phải lựa chọn, cần theo hướng có lợi cho người dân
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Theo Báo cáo giải trình, tiếp thu một số vấn đề của dự án Luật Giá, Ủy ban Tài chính và Ngân sách đã đề nghị rút gọn danh sách các mặt hàng bình ổn và Nhà nước định giá. Trong đó, tiếp tục xin rút khỏi danh mục mặt hàng sắt, thép, xi măng, do các mặt hàng này hiện đã có thị trường cạnh tranh, nguồn cung khá lớn, nhiều thời điểm việc tiêu thụ còn khó khăn do cung vượt cầu. Với năng lực sản xuất hiện nay, dự báo trong nhiều năm tới vẫn đáp ứng đủ nhu cầu trong nước nên không nhất thiết phải có các biện pháp bình ổn giá trực tiếp đối với những mặt hàng này. Đồng thời, không thực hiện bình ổn giá đối với thức ăn hỗn hợp dùng cho chăn nuôi lợn thịt, gà thịt, cá tra, cá basa, tôm, ghế tàu cứng… do khả năng đáp ứng của thị trường cơ bản được bảo đảm.

Đối với các mặt hàng được Nhà nước định giá, Ủy ban Tài chính và Ngân sách đề nghị, Nhà nước sẽ chỉ định giá đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước sản xuất, kinh doanh; tài nguyên quan trọng; hàng dự trữ quốc gia; sản phẩm, dịch vụ công ích và dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước. Dựa trên các tiêu chí này, Ủy ban Tài chính và Ngân sách đề nghị loại bỏ mặt hàng xăng, dầu thành phẩm khỏi danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá vì trên thực tế, doanh nghiệp đã và đang tự định giá xăng, dầu phù hợp với giá thị trường quốc tế. Song, do điện đang được Nhà nước độc quyền truyền tải và phân phối nên cần được Nhà nước định giá để giữ ổn định giá bán loại hàng hóa này, từ đó giúp ổn định sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân. Để bảo đảm nguyên tắc điều chỉnh theo cơ chế thị trường, Nhà nước nên định giá đối với giá điện bán lẻ bình quân, còn mức giá cụ thể do doanh nghiệp tự điều chỉnh.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, nếu tiếp tục để danh mục hàng hóa bình ổn, định giá rộng như tại dự thảo Luật sẽ ảnh hưởng đến quy luật cung – cầu của thị trường. Đưa nhiều hàng hóa, dịch vụ vào hai danh mục này chưa xác định rõ ràng hai khái niệm bình ổn và Nhà nước định giá thì sẽ khiến không thực hiện được nền kinh tế thị trường đầy đủ, có nơi đổ lỗi khi nền kinh tế gặp khủng hoảng hoặc bất ổn kinh tế vĩ mô. Việc lưỡng lự lựa chọn cơ chế thị trường trong dự thảo Luật này sẽ khiến tốc độ cải cách kinh tế chưa thay đổi nhiều so với hiện hành. Nhưng có thể thấy, dù đã thực hiện thị trường phát điện cạnh tranh thì nước ta vẫn chưa thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài, mà chủ yếu do Tập đoàn Điện lực Việt Nam thực hiện. Nguyên nhân của tình trạng này đã được nhiều chuyên gia chỉ ra: nhà máy sản xuất điện vẫn chưa tự quyết định cấp nguồn điện cho địa chỉ nào. Trong khi đó, cơ chế xác định giá điện bán buôn còn nhiều bất cập, chưa khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia. Cơ quan quản lý cũng chưa dựa vào các công cụ kế hoạch, quy hoạch và tiêu chí cấp phép đầu tư để vừa khuyến khích, vừa hạn chế những tác động bất lợi từ việc huy động nguồn vốn tư nhân. Vậy với điều kiện này, đã đến lúc nới lỏng quản lý của Nhà nước với những mặt hàng đầu vào thiết yếu cho sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân hay chưa?

Hơn nữa, kinh tế thị trường là nền kinh tế mà trong đó người mua và người bán tác động với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả và số lượng hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Trong nền kinh tế thị trường, nếu lượng cầu hàng hóa cao hơn lượng cung, thì giá cả hàng hóa sẽ tăng, mức lợi nhuận cũng tăng, khuyến khích người sản xuất tăng lượng cung. Người sản xuất nào có cơ chế sản xuất hiệu quả hơn, thì cũng có tỷ suất lợi nhuận cao hơn, cho phép tăng quy mô sản xuất. Do đó các nguồn lực sản xuất sẽ chảy về phía những người sản xuất hiệu quả. Những người sản xuất có cơ chế sản xuất kém hiệu quả sẽ bị đào thải. Tuy nhiên, cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường có thể dẫn tới bất bình đẳng. Đấy là chưa kể vấn đề thông tin không hoàn hảo có thể dẫn tới việc phân bổ nguồn lực không hiệu quả. Do một số nguyên nhân, giá cả có thể không linh hoạt trong các khoảng thời gian ngắn hạn khiến việc điều chỉnh cung cầu không suôn sẻ, dẫn tới khoảng cách giữa tổng cung và tổng cầu. Đây là nguyên nhân của hiện tượng thất nghiệp, lạm phát.

Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, không có một nền kinh tế thị trường hoàn hảo, cũng như không có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung hoàn toàn. Thay vào đó là nền kinh tế hỗn hợp. Tùy ở mỗi nước mà các yếu tố thị trường nhiều hay ít. Như vậy, việc xác định ảnh hưởng của Nhà nước đối với giá bán các mặt hàng đầu vào thiết yếu cho sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân cần dựa vào điều kiện thực tế của nước ta. Quan trọng hơn cả là khi phải lựa chọn thì cần đi theo hướng có lợi nhất cho đại bộ phận người dân.

Lê Bình
Nguồn: Báo điện tử Đại biểu nhân dân