Dự án Luật Về hội: Hạn chế bao cấp từ ngân sách nhà nước
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Quản lý nhà nước về hội – nhìn từ Nhật Bản

Hiến pháp Nhật Bản khẳng định: Quyền tự do hội họp, lập hội và ngôn luận cũng như tất cả các quyền tự do biểu đạt khác được bảo đảm. Tuy nhiên, trong khi Việt Nam đang xem xét, xây dựng Dự án Luật Về hội, thì Nhật Bản hiện chưa có Luật Về hội. Các hoạt động liên quan đến hội tại Nhật Bản được điều chỉnh theo quy định của Hiến pháp và Bộ luật Dân sự.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Chứng nhận pháp nhân công ích, Văn phòng Nội các Nhật Bản Amemiya Takako chia sẻ, Nhật Bản đã thực hiện phân loại các hội để tạo thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước. Cụ thể, có 3 loại hội: hội pháp nhân, hội pháp nhân công ích và hội pháp nhân phi lợi nhuận. Hội pháp nhân công ích thành lập chủ yếu vì mục đích công ích cho xã hội, do các Bộ chủ quản quản lý. Ví dụ các pháp nhân công ích hoạt động trong lĩnh vực giao lưu quốc tế do Bộ Ngoại giao Nhật Bản là cơ quan chủ quản. Dù được tổ chức ở loại hình nào, thì phần lớn các hội ở Nhật Bản đều tự chủ về tài chính. Các đoàn thể, chính trị của Nhật Bản trong trường hợp tiếp nhận nguồn vốn và tài trợ phục vụ hoạt động chính trị phải thực hiện theo Luật về nguồn vốn chính trị và thành lập pháp nhân.

So với Nhật Bản, các hội ở Việt Nam có những đặc thù riêng. Nhiều hội do Nhà nước bảo đảm kinh phí hoặc hỗ trợ một phần kinh phí. Nhiều hội được lập ra một cách tự nguyện, vì mục đích tinh thần, chia sẻ, không mang tính chất lợi nhuận như Hội đồng niên, Hội đồng môn, Hội đồng hương… Do đó, cách phân loại và quản lý hội không thể sao y bản chínhnhư tại Nhật Bản.

Cũng theo một số ĐBQH dự Tọa đàm, từ kinh nghiệm của Nhật Bản, nên phân loại và xem xét kỹ đối tượng điều chỉnh của Luật Về hội gồm hội có tư cách pháp nhân, hội không có tư cách pháp nhân, tổ chức phi chính phủ. Nếu như kinh nghiệm quản lý của Nhật Bản là nên có sự phân chia điều kiện thành lập hội theo tính chất của từng loại hội, thì nên chăng Việt Nam cũng có sự cân nhắc xem xét điều kiện thành lập hội của tổ chức phi chính phủ khác với tổ chức không có tư cách pháp nhân thế nào? Phân loại rõ như vậy sẽ giúp công tác quản lý nhà nước bao quát hơn, đúng với đặc thù của từng loại hội. Điều này đồng nghĩa, quy định của luật sẽ bảo đảm tính khả thi hơn.

Không nên tiếp tục cấp kinh phí

 Theo Tờ trình của Chính phủ, tính đến tháng 12.2014, cả nước có 52.565 hội (483 hội hoạt động phạm vi cả nước và 52.082 hội hoạt động phạm vi địa phương), trong đó có 8.792 hội có tính chất đặc thù (28 hội hoạt động phạm vi cả nước và 8.764 hội hoạt động phạm vi địa phương). Đây là những biểu hiện tích cực của quá trình dân chủ hóa xã hội, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong tiến trình phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.

Một trong những điểm khác đã nêu giữa các loại hội ở Nhật Bản với Việt Nam là đa phần các hội của Nhật Bản hoạt động tự chủ về tài chính. Ví dụ, hội pháp nhân công ích được hưởng ưu đãi về thuế so với hội pháp nhân thông thường và hội pháp nhân phi lợi nhuận. Người đầu tư hoặc tổ chức đầu tư dự án vì mục đích công ích cho các hội pháp nhân công ích cũng được miễn thuế thu nhập cá nhân tùy theo mức đóng góp. Đây là cơ chế khuyến khích của Nhật Bản đối với các hội hoạt động vì mục đích công cộng. Dĩ nhiên, nếu hội pháp nhân công ích có hoạt động phi lợi nhuận sẽ bị đánh thuế như các hội pháp nhân thông thường và hội pháp nhân phi lợi nhuận. Nhật Bản cũng quy định rõ yêu cầu công khai, minh bạch các hoạt động của hội cũng như nguồn thu và quỹ của từng loại hội, bảo đảm các hội hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, không vi phạm pháp luật. Đây có thể là kinh nghiệm hay mà các hội ở Việt Nam có thể nghiên cứu, tham khảo, giảm dần việc đa phần các hội hoạt động phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Sự thay đổi này, nếu được chấp thuận, nên điều chỉnh ngay trong quá trình xây dựng Luật Về hội. Đóng góp ý kiến vào Dự án Luật tại Kỳ họp thứ 10, nhiều ĐBQH bày tỏ đồng thuận về việc cần tạo sự tự chủ về kinh phí hoạt động cho các hội. Từ góc nhìn của cơ quan thẩm tra, Ủy ban Pháp luật đề xuất phương án, với các hội đã được giao biên chế, kinh phí hoạt động giữ ổn định đến hết năm 2016; từ năm 2017 đến năm 2020 từng bước thực hiện khoán hoặc hỗ trợ kinh phí hoạt động cho một số loại hội theo lộ trình phù hợp. Các hội còn lại hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự quản, tự trang trải kinh phí hoạt động, Nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động gắn với nhiệm vụ được giao, mà không đặt vấn đề tiếp tục cấp kinh phí hoạt động, không giao biên chế cho các tổ chức hội. Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp được thực hiện theo nguyên tắc tự bảo đảm; ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ cho các nhiệm vụ Nhà nước giao theo quy định của Chính phủ.

Hoàng Ngọc
Nguồn: Báo điện tử Đại biểu nhân dân