Những câu hỏi lớn cho một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đơn giản và khả thi hơn
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Khác với thường lệ, thay vì đóng góp ngay vào những nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau, nhiều Ủy viên UBTVQH đã đặt câu hỏi về 9 nội dung lớn cần xin ý kiến của dự thảo Luật Ban hành văn bản QPPL (sửa đổi). Sẽ không có gì đáng bàn bởi, đặt câu hỏi là một trong những cách nhằm làm rõ hơn các nội dung còn ý kiến khác nhau khi thảo luận về một dự án luật nào đó. Nhưng, có lẽ chưa bao giờ, những câu hỏi về dự án luật lại được đặt ra dồn dập như vậy, nhất là đối với những dự thảo luật đã được QH cho ý kiến lần đầu tiên. Và, đặt câu hỏi như vậy không đơn thuần theo kiểu chưa hiểu nên muốn được nghe giải trình mà ở đây bỏ qua những tiểu tiết, những quy định cụ thể của một dự án luật, các Ủy viên UBTVQH đã đi thẳng vào những vấn đề lớn- những vấn đề cho một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đơn giản và khả thi hơn. Hay, như cách nói của Trưởng ban Dân nguyện Trần Thế Vượng là đặt câu hỏi với cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra là có ý cả. 
      Và, những câu hỏi có ý cả đó như chuyển đi một thông điệp: Nhiều quy định của dự thảo luật cần được làm rõ, thậm chí là thống nhất lại với nhau về mục đích của lần sửa đổi, bổ sung này của dự thảo luật là gì? Và, nếu chưa được làm rõ thì không những mục đích đơn giản hóa hệ thống văn bản QPPL chưa đạt được mà còn khiến hệ thống pháp luật vốn đã rối rắm càng trở nên rối rắm hơn. 
      Dự thảo Luật quy định về việc đơn giản hóa hệ thống văn bản QPPL. Theo đó, một số loại văn bản sẽ được bỏ bớt đi. Mặc dù còn ý kiến khác nhau, nhưng tựu trung dự án Luật thể hiện theo hướng các loại văn bản QPPL do QH, UBTVQH, Chủ tịch Nước, Hội đồng thẩm phán Tòa án NDTC ban hành sẽ được giữ nguyên. Và, trước mắt, chỉ thực hiện việc đơn giản hóa một số loại văn bản QPPL do Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tòa án NDTC, Viện Kiểm sát NDTC ban hành. Thống nhất với chủ trương cần phải đơn giản hóa hệ thống văn bản QPPL, nhưng nhiều Ủy viên UBTVQH bày tỏ sự chưa hài lòng với cách cụ thể hóa ý tưởng này của cơ quan soạn thảo.  Nói là đơn giản hóa hệ thống văn bản QPPL, nhưng chính giải trình của Thứ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thế Liên- đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo- thì một số văn bản trong hệ thống văn bản QPPL không hề mất đi mà chỉ chuyển hóa từ hình thức này sang hình thức khác. Nếu trước đây Nghị quyết của Chính phủ, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, Quyết định, Chỉ thị của Chánh án TANDTC, Viện trưởng Viện KSNDTC, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ… là văn bản QPPL, có giá trị điều chỉnh hành vi của tất cả mọi công dân, tổ chức trong xã hội thì nay- sau khi dự án luật có hiệu lực thi hành- những hình thức văn bản trên (nếu được ban hành) sẽ chỉ là những văn bản mang tính chất hành chính, tạo thuận lợi hơn cho công tác chỉ đạo, điều hành của các cơ quan liên quan. Bỏ bớt đi một vài văn bản, nhưng thực tế văn bản đó vẫn tồn tại. Trong bối cảnh như hiện nay- hệ thống văn bản QPPL khá rối rắm, gây khó khăn cho người áp dụng- thì sửa đổi, bổ sung luật theo hướng đó liệu có giải quyết được vấn đề gì hay không?- Câu hỏi của Trưởng ban Dân nguyện Trần Thế Vượng. Chưa trả lời được câu hỏi này đồng nghĩa rằng, người thi hành pháp luật sẽ tiếp tục gặp khó khăn. Chia sẻ mối băn khoăn với Trưởng ban Trần Thế Vượng, Chủ nhiệm UB Về các vấn đề xã hội Trương Thị Mai cho rằng người thực thi pháp luật cuối cùng là người dân. Vậy thì, việc đơn giản hóa phải làm cho người dân tiếp cận dễ dàng hơn với văn bản pháp luật, phải tạo điều kiện để người dân có cái nhìn mạch lạc hơn về hệ thống văn bản QPPL của Nhà nước. Đáng tiếc, với cách thể hiện như dự thảo luật thì rõ ràng yêu cầu này chưa được đáp ứng. Và, nếu dự thảo luật được thông qua thì không những người dân chào thua mà mâu thuẫn vốn là chủ đề tranh luận chán chê mê mỏi trong lần sửa đổi, bổ sung trước đó cũng chưa được giải quyết triệt để. Đó là cùng được ban hành dưới hình thức Nghị quyết, nhưng Nghị quyết này là văn bản QPPL, nhưng Nghị quyết khác lại không là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, mà đơn thuần chỉ là một văn bản mang tính chất hành chính, không bắt buộc áp dụng với toàn xã hội. Cách ban hành văn bản như thế, người trong cuộc đôi khi còn không phân biệt nổi đâu là văn bản có chứa QPPL và đâu là văn bản không chứa QPPL thì người dân làm sao có thể hiểu và áp dụng? Với lập luận như vậy, Chủ nhiệm UB Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Đào Trọng Thi cho rằng cần cân nhắc văn bản nào thật cần thiết thì mới thay đổi hình thức ban hành. 
      Hệ thống văn bản QPPL hiện nay của Nhà nước ta có hơn 20 loại văn bản khác nhau do nhiều chủ thể khác nhau ban hành. Sửa đổi Luật Ban hành văn bản QPPL theo hướng đơn giản hóa hệ thống văn bản QPPL là ý tưởng tốt. Nhưng, như cách đơn giản hóa thể hiện trong dự thảo Luật thì dường như chưa đụng chạm tới nguyên nhân gốc rễ của sự rườm rà, phức tạp trong hệ thống văn bản QPPL hiện nay. Chứng minh cho nhận định này, Chủ nhiệm UB Quốc phòng- An ninh Lê Quang Bình đã dẫn ra những ví dụ về một tồn tại cũ- luật của chúng ta khung quá, ống quá và chủ yếu là giao cho Chính phủ hướng dẫn thi hành. Đơn cử như Luật Giao thông đường bộ, chỉ tính riêng những văn bản do cơ quan Trung ương hướng dẫn thi hành thì tổng số đã là hơn 100 văn bản, còn xuống tới địa phương, trước khi đến được với người dân luật này còn qua một rừng văn bản hướng dẫn nữa. 
      Nếu ví dụ trên cho thấy lần sửa đổi Luật Ban hành văn bản QPPL này có một số nội dung chưa được thể hiện hợp lý và cụ thể lắm thì lại cũng có những quy định trong luật không thấy vấn đề gì đặt ra, nhưng lại vẫn được sửa đổi. Dự thảo Luật lần này quy định việc giải trình của cơ quan, tổ chức, ĐBQH trình dự án luật, pháp lệnh tại Kỳ họp thứ Nhất và Kỳ họp thứ Hai như là một khâu bắt buộc trong quy trình xây dựng luật, pháp lệnh. Cụ thể trong lần trình đầu tiên, khi các ĐBQH thảo luận về dự án luật tại phiên họp toàn thể thì đại diện cơ quan trình có thể trình bày bổ sung và trước khi kết thúc thảo luận về dự án luật, đại diện cơ quan trình có trách nhiệm giải trình, làm rõ về một số vấn đề lớn mà ĐBQH đã nêu. Những quy định về vấn đề giải trình đâu phải hạn chế cần phải sửa đổi, bổ sung của Luật Ban hành văn bản QPPL- Trưởng ban Trần Thế Vượng thẳng thắn- bởi, trong suốt quá trình soạn thảo, cho ý kiến và xem xét, thông qua luật, đại diện cơ quan trình dự án luật lúc nào cũng có mặt. Vấn đề là đại diện này có lý lẽ để thuyết phục ĐBQH và bảo vệ được chính kiến của mình hay không. Với tư duy như thế, Trưởng ban Trần Thế Vượng không thấy có vấn đề gì đặt ra trong quy định liên quan đến giải trình của cơ quan, tổ chức, ĐBQH trình dự án luật…  
      Sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản QPPL là nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa mong muốn QH ngày càng họp ít đi, nhưng vẫn ban hành được nhiều luật có chất lượng và nhanh đi vào cuộc sống. Xác định rõ mục tiêu như vậy để có cái nhìn thực tế hơn trong lần sửa đổi này. Thực tế, có những nội dung đã được quy định trong luật, nhưng chưa được các cơ quan hữu quan triển khai nghiêm túc. Và, có những nội dung đã quy định trong luật, nhưng đến nay đã không còn phù hợp, gây cản trở sự phát triển. Phải phân biệt rõ như thế thì mới mong tránh tình trạng Luật Ban hành văn bản QPPL đã được sửa đổi, nhưng những vướng mắc gây ảnh hưởng tới tiến độ và chất lượng công tác xây dựng pháp luật vẫn chưa được khắc phục triệt để. Và, để tránh những tồn tại theo kiểu hòa cả làng như đã đến thời hạn, nhưng cơ quan trình chưa chuyển dự án luật sang thì cũng nhân nhượng cho qua…  thì trong lần sửa đổi, bổ sung này, nên có một số quy định về chế tài để xử lý- Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh. 
      Luật Ban hành văn bản QPPL là một đạo luật quan trọng, có ý nghĩa quyết định tới hiệu quả và chất lượng công tác xây dựng pháp luật của QH. Sửa đổi để có một quy trình, thủ tục ban hành văn bản QPPL đơn giản, khả thi và bảo đảm cho người dân được tiếp cận dễ dàng hơn với văn bản pháp luật của Nhà nước cũng như thuận lợi hơn cho công tác chỉ đạo, điều hành của cơ quan hành pháp có lẽ là điều ai cũng mong muốn. Nhưng, để đạt tới điều này, một số quy định của dự thảo Luật Ban hành văn bản QPPL (sửa đổi) cần được cân nhắc kỹ hơn, thống nhất hơn giữa ý tưởng và cách thể hiện. 

    Nguồn: Báo Người Đại biểu nhân dân