Sau 1 tháng vận hành thị trường phát điện cạnh tranh: Độc quyền bộc lộ rõ nhiều khiếm khuyết
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Dường như không có gì thay đổi so với thời điểm trước 1.7 – khi thị trường điện được bắt đầu vận hành – đó là khẳng định của Giám đốc Công ty Thủy điện Tuyên Quang Nguyễn Tiến Chương, bởi đây là đơn vị hạch toán phụ thuộc của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), thuộc diện chào giá gián tiếp. Chỉ có khác hơn là công suất của nhà máy này được huy động tối đa, chạy hết công suất.

Với các công ty phát điện trực tiếp tham gia chào giá trên thị trường thì lại hoàn toàn khác, nhất là khi các nhà máy điện đó lại không trực thuộc, hoặc không có vốn góp của EVN. Không biết đơn vị phát điện khác được huy động thế nào, diễn biến của thị trường ra sao, nhưng giá chào thấp – thậm chí chỉ là 1 đồng/kWh và đang phải tạm dừng cả 1 tổ máy 110MW, tổ máy còn lại cũng chỉ chạy được khoảng 90% công suất là tình cảnh dở khóc dở cười khi tham gia thị trường điện của Công ty Nhiệt điện Sơn Động thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin). Theo Phó giám đốc Ngô Trí Thịnh, đây chỉ là một trong rất nhiều bất cập so với thời điểm trước khi tham gia thị trường phát điện cạnh tranh…

Tuy nhiên, theo lý giải của Phó tổng giám đốc EVN Đinh Quang Tri, quá trình vận hành thị trường điện vẫn diễn ra hết sức bình thường, và sự ảnh hưởng của thị trường điện đối với các doanh nghiệp là không đáng kể. Do đây là thời điểm nước nhiều nhất, thủy điện nhiều cho nên các đơn vị bán điện buộc phải chào cạnh tranh thì phải hạ giá xuống. Thực chất, thị trường điện hiện nay ảnh hưởng đến việc mua điện của EVN cũng rất là nhỏ. Bởi vì, hiện nay mới có 29 nhà máy tham gia thị trường điện còn lại là chưa tham gia. Và sản lượng tham gia là khoảng 38%. Mà trong 38% thì 95% là thanh toán theo hợp đồng, còn 5% thì mới lấy theo cái giá thị trường trôi nổi để nhân vào, cho nên tỷ lệ ảnh hưởng của nó đối với việc mua điện của EVN là không đáng kể…

Thế nhưng, số liệu thống kê của ngành điện cho thấy, chỉ tính trong tuần đầu tiên – từ 1-6.7, tổng số tiền EVN thanh toán theo giá thị trường thấp hơn so với thanh toán theo giá hợp đồng mua bán điện trung bình mỗi ngày khoảng hơn 8,2 tỷ đồng. Đáng lưu ý là doanh thu của các nhà máy thủy điện tham gia thị trường phát điện cạnh tranh tăng hơn 5,4 tỷ đồng, chủ yếu là các NM thuộc EVN, trong khi đó tổng doanh thu của các nhà máy nhiệt điện giảm khoảng 16,6 tỷ đồng. Và theo đánh giá chung của lãnh đạo EVN thì tổng chi phí mua điện của EVN có giảm hơn so với việc thanh toán theo giá hợp đồng.

Tại Báo cáo vận hành thị trường điện tháng 7 của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia cũng cho thấy, giá trung bình được EVN mua vào là 331,6 đồng/kWh. Thấp nhất là 0 đồng/kwh và cao nhất là 846 đồng/kWh. Các NM nhiệt điện phần lớn đều chào giá dải công suất đầu tiên bằng giá sàn (1 đồng/kwh) để đưa tổ máy nối lưới, nhiều NM thủy điện nhiều nước cũng chào giá thấp (tới 0 đồng/kWh) dẫn tới thấp điểm đêm giá thị trường rất thấp.

Cùng với những bất cập mua vào giá rẻ nhưng bán ra khá đắt, nhiều chuyên gia thẳng thắn bày tỏ quan điểm: không thể có thị trường điện cạnh tranh – cho dù mới chỉ là thị trường của các nhà mua bán điện – nếu EVN không công khai số lượng điện mua cũng như giá mua vào của từng nhà máy trên hệ thống. Theo nhiều chuyên gia, cái hay của thị trường chính là sự tự điều tiết. Vì vậy, chỉ có thực sự cạnh tranh mới có được thị trường, không thể tạo ra thị trường bằng sự chín ép.

Bên cạnh những tồn tại về sự minh bạch trong giá thành điện, về sự am hiểu vẫn còn hạn chế trong cách huy động và vận hành thị trường điện của ngay cả chính những đối tượng đang trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia thị trường này, thì những bất cập được chính đơn vị chủ quản của ngành điện chỉ ra, như: vấn đề an ninh hệ thống, giới hạn truyền tải nên những nhà máy có giá chào cao vẫn được huy động, hay điều độ quốc gia vẫn phải can thiệp với những nhà máy thủy điện có yêu cầu xả nước phục vụ hạ du, hoặc thủy điện có hồ điều tiết nhỏ… Vì vậy, rất nhiều lo ngại việc khó có thể có được một thị trường điện cạnh tranh sớm hơn năm 2022 theo lộ trình kế hoạch – nếu không có những quyết sách mạnh mẽ trong điều hành.

Nguyên Long
Nguồn: Báo điện tử Đại biểu nhân dân