Sửa đổi Luật đấu thầu: Nhà thầu nội sẽ thêm nhiều cơ hội
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Nhiều bất cập

Lĩnh vực đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông đã bộc lộ nhiều bất cập về cơ chế chính sách liên quan trực tiếp đến Luật Đấu thầu. Trong đó, vấn đề được các nhà thầu đặc biệt quan tâm, nêu ý kiến phản ánh bất cập là trong Luật Đấu thầu hiện tại, gần như chưa có quy định về hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước khi tham gia đấu thầu dưới hình thức đấu thầu quốc tế.

Trong nền kinh tế hội nhập hiện nay, đấu thầu quốc tế diễn ra ngày càng nhiều với những yêu cầu cao, trong khi đó các doanh nghiệp xây lắp trong nước đa phần còn non kém và còn nhiều bỡ ngỡ. Luật Đấu thầu hiện nay quy định phải có một số tiêu chí dự thầu mà chỉ có những nhà thầu quốc tế mới đáp ứng được. Ngay cả về vốn cũng quy định nhà thầu phải có một lượng vốn đủ lớn mới được tham gia. Trong khi ở nhiều nước, các nhà thầu khi tham gia dự thầu ở nước ngoài, Chính phủ còn hỗ trợ, bảo lãnh một phần giá trị gói thầu đó.

Ngoài ra, theo nhiều chuyên gia trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, một số quy định của Luật Đấu thầu chưa cụ thể, chưa phù hợp, rất dễ hiểu là chỉ chọn đơn vị có giá bỏ thầu rẻ nhất mà không tính đến đầy đủ năng lực đảm bảo tiến độ và chất lượng nhà thầu. Việc đấu thầu hiện tại chưa xem xét đầy đủ đến các yếu tố năng lực, kinh nghiệm thi công của nhà thầu, nguồn cung cấp và giá cả vật tư vật liệu, nhân công.
Chính vì vậy, khi triển khai, tổ chức thi công, giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng tăng cao so với thời điểm bỏ thầu, dẫn đến tình trạng thiếu vốn, thiếu phương tiện, nhân công, đặc biệt là lao động có tay nghề cao. Đối với các gói thầu thuộc nguồn vốn ODA, có trường hợp giá đề nghị trúng thầu của nhà thầu vượt giá dự toán được duyệt, sau khi đánh giá và thẩm định, bên mời thầu đã báo cáo nhà tài trợ và được chấp thuận kết quả đấu thầu. Mặc dù vậy, theo quy định của Luật Đấu thầu thì việc làm này lại không phù hợp. Nếu công nhận kết quả trúng thầu của nhà thầu, chủ đầu tư và các cơ quan chức năng sẽ đối mặt với nhiều rủi ro và không dễ giải trình với các đoàn thanh tra, kiểm toán.

Một vướng mắc lớn nữa trong công tác đấu thầu là trong thời gian qua, nhiều trường hợp nhà thầu được phê duyệt trúng thầu, nhưng trong quá trình triển khai thi công thực tế lại bị đánh giá là yếu kém năng lực tài chính, kinh nghiệm và nhân sự, dẫn đến công trình chậm tiến độ và chất lượng không đảm bảo.

Nhà thầu nội sẽ được quan tâm hơn

Dự thảo sửa đổi lần 1 đang được Bộ KH-ĐT lấy ý kiến dù còn một số điểm cần phải chỉnh sửa, bổ sung để tăng tính hợp lý và theo kịp thực tế, tuy nhiên theo nhiều chuyên gia, Luật Đấu thầu mới dự kiến sẽ có khá nhiều điểm mới, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác đấu thầu. Trong đó đặc biệt phải kể đến là việc các nhà thầu nội sẽ được quan tâm nhiều khi đấu thầu quốc tế. Tư cách của các nhà thầu ngoại khi đấu thầu sẽ được quy định chặt chẽ hơn. Theo quy định tại dự thảo, nhà thầu nước ngoài khi tham dự thầu quốc tế tại Việt Nam gói thầu tư vấn, xây lắp, hỗn hợp phải liên danh hoặc ký hợp đồng với nhà thầu phụ Việt Nam. Giá trị khối lượng công việc dành cho nhà thầu Việt Nam không thấp hơn 30% giá dự thầu trong trường hợp nhà thầu Việt Nam đủ khả năng thực hiện. Nhà thầu nước ngoài chỉ được phép sử dụng lao động nước ngoài khi lao động trong nước không đủ khả năng thực hiện và đáp ứng yêu cầu của gói thầu.

Dự thảo cũng quy định rõ các nhà thầu được hưởng ưu đãi trong đấu thầu quốc tế khi thuộc một trong các trường hợp sau: Nhà thầu trong nước khi tham dự đấu thầu quốc tế gói thầu xây lắp, hỗn hợp; Nhà thầu liên danh khi có thành viên trong liên danh là nhà thầu trong nước đảm nhận công việc có giá trị trên 50% đối với gói thầu dịch vụ tư vấn, xây lắp hoặc gói thầu hỗn hợp; Nhà thầu cung cấp hàng hóa có chi phí sản xuất trong nước chiếm tỷ lệ từ 30% trở lên.

Những quy định này là rất ý nghĩa, đặc biệt đối với các nhà thầu trong nước lĩnh vực hạ tầng giao thông. Những năm gần đây, tình trạng các nhà thầu nội thua ngay trên sân nhà và nhường “sân chơi riêng” cho các nhà thầu quốc tế tại các tuyến đường cao tốc và dự án ODA diễn ra phổ biến. Lý do một phần xuất phát từ những ràng buộc, quy định riêng của các nhà tài trợ, nhưng phần khác cũng do bất cập từ cơ chế ngay trong Luật Đấu thầu. Chia sẻ với phóng viên Báo GTVT, dù Luật Đấu thầu sửa đổi chưa được ban hành, lãnh đạo nhiều doanh nghiệp bày tỏ mong muốn những quy định này cần sớm được hiện thực hóa để các nhà thầu trong nước có thêm cơ hội tham gia các dự án hạ tầng giao thông lớn trên đất nước mình.

Đức Thắng
Theo Báo Giao thông vận tải