Thay đổi thói quen thanh toán bằng đô la Mỹ từ đâu?
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Thói quen đã ăn sâu

Theo thống kê của Vụ quản lý ngoại hối, Ngân hàng Nhà nước, có tới 90% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam được thanh toán bằng đô la Mỹ, đủ thấy tác động của đô la Mỹ tới xuất khẩu lên tới mức nào.

Trong khi đó, cả năm ngoái, theo tính toán, đồng đô la Mỹ rớt giá 9,9% so với euro, và trong hai tháng rưỡi qua, đô la Mỹ rớt giá 6,6% so với euro, trong khi EU là thị trường xuất khẩu lớn và truyền thống của Việt Nam.

Câu hỏi đặt ra là tại sao các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước không chọn các đồng tiền mạnh, không bị rớt giá như euro, yên Nhật để thanh toán khi xuất khẩu vào các thị trường này để giảm thiểu thiệt hại do đồng Việt Nam lên giá so với đô la Mỹ?

Đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, cho biết công ty của ông xuất khẩu nông sản vào thị trường EU, lẽ ra nên chọn euro làm đồng tiền trong thanh toán, nhưng nhiều năm qua cả công ty ông và ngân hàng hỗ trợ thanh toán (ngân hàng Việt Nam) đều muốn lấy đô la Mỹ làm đồng tiền thanh toán và đã thành thói quen.

“Nhân viên công ty khi mua nông sản thô, đều quy về đô la Mỹ để tính giá xuất khẩu, lời lỗ trước khi tham mưu cho giám đốc ký hợp đồng thì làm sao mà bảo họ dễ dàng chuyển qua đồng tiền khác”, ông nói.

“100% cà phê Robusta của Việt Nam giao dịch bằng đô la Mỹ, thật khó mà nói nhà nhập khẩu chuyển qua giao dịch bằng euro dù là xuất khẩu vào thị trường EU, bởi giá cà phê Robusta xuất khẩu của Việt Nam dựa theo giá của thị trường kỳ hạn London, mà hàng chục năm qua, họ giao dịch bằng đô la Mỹ”, ông Trần Tuyên Huấn, Giám đốc điều hàng công ty nông sản ACC nói.

Ông Nguyễn Thành Được, Trưởng phòng xuất khẩu Công ty Cao su Dầu Tiếng, cho biết cao su xuất khẩu được tính theo giá giao dịch cao su tại thị trường Singapore hay thị trường Tokyo. Dù hai thị trường này, giao dịch niêm yết giá cao su bằng đô la Singapore hay yên Nhật, nhưng khi ký bán cho khách hàng nước ngoài, các doanh nghiệp cao su Việt Nam vẫn quy ra giá đô la Mỹ.

“Mình cũng quen mà họ (nhà nhập khẩu) cũng quá quen, bây giờ thuyết phục thay đổi đâu phải dễ”, ông Được nói.

Một lý do khác khiến thói quen thanh toán bằng đô la Mỹ trong hợp đồng xuất khẩu khó thay đổi, là do đa phần các nhà nhập khẩu (có văn phòng đại diện tại TPHCM) đều làm hầu hết các hợp đồng mua bán bằng đô la Mỹ (cà phê tới 100%, cao su ít nhất 50%).

Đa dạng đồng tiền thanh toán: không dễ như lời nói

Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần đưa ra lời kêu gọi các nhà xuất khẩu nên đa dạng đồng tiền thanh toán, như thuyết phục khách hàng thị trường Nhật thanh toán bằng yên, khách hàng EU thì thanh toán bằng euro.

Nhưng theo ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), EU là thị trường lớn của thủy sản Việt Nam, khi thấy đô la Mỹ mất giá, các nhà nhập khẩu EU càng muốn thanh toán bằng đô la Mỹ, vì như vậy họ càng thêm lợi.

Ví dụ, giá một ký philê cá tra xuất khẩu vào EU là 2,8 đô la Mỹ, nhưng do đô la Mỹ rớt giá so với euro, nếu nhà nhập khẩu thanh toán bằng euro, họ phải trả là 3,6 đô la Mỹ.

“Như vậy, họ ký mua, thanh toán với giá 2,8 đô la Mỹ là lẽ đương nhiên, làm sao doanh nghiệp thủy sản có thể thuyết phục nhà nhập khẩu chuyển qua euro được, vì đây là lợi ích kinh tế”, ông Hòe cho hay.

Những năm trước, khi đô la Mỹ chưa mất giá, hợp đồng xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước vẫn ghi thanh toán bằng yên Nhật hay euro, nhưng đều lấy tỷ giá giữa đô la Mỹ với euro hay yên Nhật để làm mốc thanh toán khi tỷ giá lên xuống. Nay thói quen này là con dao hai lưỡi, đã phần nào làm “hại” doanh nghiệp trong nước.

Đó là chưa kể các thị trường không truyền thống khác, như đấu thầu xuất khẩu gạo vào Philippines, Indonesia hay xuất hàng đi châu Phi, doanh nghiệp trong nước bao năm qua đều chọn đô la Mỹ làm đồng tiền thanh toán.

Một nhà xuất khẩu chỉ ra rằng, chính Ngân hàng Nhà nước đã phần nào làm tăng thói quen thanh toán bằng đô la Mỹ trong xuất khẩu nhiều năm qua, nay bảo doanh nghiệp nên đa dạng đồng tiền thanh toán là điều không tưởng.

Ông dẫn chứng bao năm qua, dù không ai nói thẳng nhưng ai cũng biết, Ngân hàng Nhà nước luôn xây dựng tỷ giá giữa đồng Việt Nam và đô la Mỹ sao cho khuyến khích xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu mà không hề quan tâm tới tỷ giá giữa đồng Việt Nam với euro hay yên Nhật.

Nguồn: Thời báo Kinh tế Việt Nam