Thỏa ước lao động tập thể ngành dệt may: Hồi kết cho đình công tự phát
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Với một ngành cần nhiều và luôn có sự biến động về lao động mạnh như ngành dệt may, những nguy cơ tiềm ẩn trong quan hệ lao động là điều khó tránh khỏi. Xét trong bối cảnh các cuộc tranh chấp lao động, đình công, lãn công tự phát xảy ra ngày càng nhiều, thỏa ước lao động tập thể ngành dệt may giữa Hiệp hội Dệt may Việt Nam, Công đoàn Dệt may Việt Nam và giới chủ sử dụng lao động được nhìn nhận như một bước tiến lớn.

Dung hòa quyền lợi – tưởng lùi hóa tiến

Thống kê của Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho thấy, năm 2006, ngành dệt may xảy ra 387 cuộc đình công, năm 2007 đã tăng lên 541 cuộc và đỉnh điểm năm 2008 là 773 cuộc. Tỷ lệ biến động lao động cao, dao động từ 25 – 40%, đã làm ảnh hưởng xấu đến sản xuất kinh doanh, môi trường đầu tư, sức cạnh tranh… của ngành dệt may. Chính vì vậy, dệt may là ngành tiên phong ký thỏa ước lao động tập thể cấp ngành nhằm xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, hạn chế đình công bất hợp pháp.

Ông Lê Quốc Ân – Chủ tịch Hiệp hội dệt may Việt Nam khẳng định, thỏa ước lao động tập thể ngành được xây dựng trên cơ sở thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động thông qua các nghĩa vụ và quyền lợi cụ thể. Vậy nên, không chỉ người lao động vui mừng vì nhiều điều khoản “trên” luật trong thỏa ước có lợi cho người lao động mà ngay cả giới sử dụng lao động cũng hồ hởi bởi thực chất những điều này mang lại sự ổn định, bền vững cho doanh nghiệp.

Đơn cử, liên quan đến chính sách tiền lương, thỏa ước lao động tập thể quy định, các đơn vị tự xây dựng thang bảng lương thì tiền lương ở các bậc lương của nhóm điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải cao hơn ít nhất 7% so với điều kiện bình thường (quy định của Nhà nước là 5%); số bậc lương mỗi ngạch bậc lương hoặc nhóm lương thiết kế không quá 15 bậc (Nhà nước không quy định về bậc) và mức lương bậc 1 đối với các công việc đòi hỏi phải qua đào tạo nghề cao hơn ít nhất là 10% so với mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định; sau 1 đến 2 năm phải xét nâng bậc lương. Nếu người lao động làm việc đủ 12 tháng và đảm bảo định mức lao động thì người sử dụng lao động phải có trách nhiệm bảo đảm mức thu nhập bình quân năm (bao gồm tiền lương, phụ cấp lương, tiền thưởng, không kể ăn ca và các khoản nộp bảo hiểm) tương ứng với các vùng được Nhà nước quy định về mức lương tối thiểu vùng (1.700.000 đồng/người/tháng đối với vùng 1, 1.600.000 đồng/người/tháng đối với vùng 2, 1.500.000 đồng/người/tháng vùng 3 và thấp nhấp là 1.300.000 đồng/người/tháng đối với vùng 4).

Những quy định này phần nào đã giúp đảm bảo “cơ chế lương” thích đáng hơn cho sức lao động bỏ ra của người lao động. Còn đối với giới chủ, chi phí sẽ phải tăng lên, nhưng lại thu được một hiệu quả lớn hơn – chính là sự ổn định của nguồn lao động, có nghĩa ổn định cho doanh nghiệp. Đây là cơ sở để ông Lê Quốc Ân cho rằng, nếu thực hiện tốt thỏa ước lao động tập thể, mục tiêu đạt 10,5 tỷ USD xuất khẩu dệt may trong năm nay và 25 tỷ USD vào năm 2020 là điều hoàn toàn khả thi. Và ông cũng tự tin, việc ký thỏa ước này là thí điểm, nhưng rất quan trọng, nếu làm tốt sẽ thu hút thêm nhiều doanh nghiệp tham gia ký thỏa ước lao động tập thể

Vấn đề hậu… thí điểm

Ông Phạm Minh Huân – Thứ trưởng Bộ LĐTBXH, Thường trực Ủy ban quan hệ lao động đã rất hồ hởi khi đề cập đến thỏa ước ngành đầu tiên của Việt Nam. Ông này cho biết, để có được thỏa ước với nhiều ưu đãi là cả sự cố gắng và nỗ lực lớn. Phải tới 7 lần dự thảo và nhiều cuộc hội thảo, các bên mới thật sự tìm thấy tiếng nói chung. Thậm chí, trước đó, có không ít ý kiến nghi ngờ có thể ký nổi thỏa ước.

Đồng tình với ông Huân, ông Đặng Ngọc Tùng – Chủ tịch Tổng liên đoàn lao động Việt Nam còn hi vọng, sau khi thỏa ước được ký kết thì tranh chấp lao động trong ngành dệt may có thể sẽ giảm xuống. Kể cả những doanh nghiệp trong ngành không tham gia ký kết cũng phải có những điều chỉnh để phù hợp với xu thế. Tuy nhiên, trước thực tế chưa có doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài nào tham dự thỏa ước, ông Tùng không quên bày tỏ mong muốn đối tượng doanh nghiệp này sẽ không đứng ngoài cuộc. Một chi tiết hiện còn cấn cá, theo ông Tùng, trong thỏa ước có qui định suất ăn tối thiểu cho người lao động là 5.000 đồng/bữa. Với mức tiền như vậy thì người lao động ở nhiều vùng sẽ khó tái tạo sức lao động. Vì vậy, theo ông Tùng, cứ 6 tháng 1 lần nên tổ chức đối thoại, thỏa thuận lại. Nhưng ông cũng chỉ ra tính thiếu khả thi trong ý kiến của mình khi cho rằng điều này chỉ thực sự có được nếu công đoàn cơ sở mạnh và có kỹ năng đối thoại.

Kỳ vọng của thỏa ước này là tạo mối quan hệ lao động hài hòa, không có tranh chấp lao động trái luật. Tuy nhiên, một mình thỏa ước là chưa đủ nếu như ý thức của người lao động và giới chủ chưa cao và tổ chức công đoàn chưa đủ mạnh. Rõ ràng, ngay từ bước thí điểm, đã cần phải chú trọng đến việc cân đối các quyền lợi để thực sự có thể thu hút thêm doanh nghiệp tham gia ký thỏa ước lao động tập thể.  

Công cụ quan trọng (Ông Phùng Huy – Giám đốc Văn phòng giới sử dụng lao động – VCCI)

Dệt may vốn là một ngành xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam. Hơn nữa, đây còn là ngành có lượng sử dụng lao động nhiều nhất, những tranh chấp giữa người sử dụng lao động và lực lượng lao động cũng còn nhiều. Chính vì vậy, thách thức lớn nhất là phải xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa. Thỏa ước lần này mới chỉ ký kết trong 69 doanh nghiệp (đa phần là doanh nghiệp Việt Nam), nhưng theo tôi đó là nỗ lực lớn của giới chủ, công đoàn nhằm đưa đến một quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa nhiều mặt. Hơn thế, một số nội dung quan trọng đã đạt được thỏa thuận thống nhất góp phần nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Điểm đáng nói nữa chính là đạt được thỏa thuận về việc không đình công tự phát. Theo đó, trong thời gian áp dụng, nếu người sử dụng lao động thực hiện đúng các nội dung của thỏa ước thì tập thể người lao động không tự ý tổ chức đình công về những nội dung đã được thỏa thuận. Trường hợp người lao động đình công không đúng trình tự của pháp luật thì ngay sau khi xảy ra đình công ban chấp hành công đoàn cơ sở phải cử đại diện để đàm phán với người sử dụng lao động. Mặt khác, khi có tranh chấp dẫn đền đình công thì Hiệp hội Dệt may Việt Nam và Công đoàn Dệt may Việt Nam phải cử đại diện phối hợp cùng doanh nghiệp và các cơ quan liên quan giải quyết theo các quy định của pháp luật.

Đây chính là tín hiệu vui, nhất là trong thời điểm chúng ta kỷ niệm Ngày Quốc tế lao động. Với “công cụ” này, cơ chế đối thoại giữa các bên sẽ cởi mở hơn, hài hòa hơn để cùng chèo lái con thuyền doanh nghiệp ngày càng vững mạnh. Tôi tin rằng, tuy thỏa ước tiên phong này mới chỉ có 69 doanh nghiệp, nhưng đây sẽ là bàn đạp để sẽ có nhiều thỏa ước như thế này được xây dựng trong tương lai. Hơn nữa, đây cũng sẽ là gợi ý đối với các doanh nghiệp có vốn FDI và những doanh nghiệp đã xảy ra đình công để xây dựng thỏa ước tập thể.

  Hạnh Nhi
Nguồn: Báo Điện tử Diễn đàn doanh nghiệp