Xuất khẩu gỗ: Gỡ khó thế nào
Người Việt Nam đang lo ngại sâu sắc về USD trong bối cảnh hệ thống tài chính của nước Mỹ tiếp tục ngập sâu trong rắc rối.

Nhưng chính lúc thăng hoa đó đã hé lộ những điều bất lợi của XKG và đã được cảnh báo quá nhiều, nhưng tiếc là chậm được khắc phục. Sản xuất và kinh doanh chế biến, XKG vẫn kém hiệu quả, giá trị gia tăng thấp, rào cản thương mại càng ken chặt… Vẫn chưa bền vững Từ lâu Việt Nam đã phải nhập khẩu (NK) gỗ nguyên liệu đến 70-80% (chiếm khoảng 60% giá thành sản phẩm), khiến ta không thể chủ động phát triển. Các nước XK gỗ đã “tỉnh ra”, giảm dần tiến tới đóng cửa rừng, cấm XK. Nơi còn bán, họ nắm được “thóp” của Ta, và phải vào rừng thẳm, leo núi cao…. Giá bán vì thế sẽ càng chát. Gỗ nội ít, các doanh nghiệp (DN) lại không mặn mà với cái của nhà trồng được, chủ yếu là bạch đàn, keo… bởi hiệu quả rất thấp. Cây gỗ phải khoảng 18 năm mới đủ độ khai thác, nhưng do túng quẫn, chỉ được 6 -7 năm đã đốn hạ. Gỗ non, độ co ngót cao, làm hàng ắt không đảm bảo kỹ, mỹ thuật. Chiến lược lâm nghiệp giai đoạn 2006 – 2020 đã quyết đến năm 2020 có 30% diện tích rừng sản xuất (khoảng 2,6 triệu ha) đạt chứng chỉ rừng quốc tế. Hiện toàn quốc mới có 16.500 ha rừng có chứng chỉ này, còn ngót chục năm nữa có “vắt chân lên cổ” cũng không kịp. XKG của Việt Nam nhằm vào hai thị trường chính là Hoa Kỳ và EU, nhưng chính hai thị trường đã đặt ra những khắt khe mới. Luật Lacey của Hoa Kỳ đã áp dụng cho hàng gỗ của Việt Nam từ 1/10/2010 và Quy chế mới của EU về tính hợp pháp của gỗ có hiệu lực vào tháng 3/2013. Điều này gây khó với cả hai nguồn nguyên liệu. Gỗ nội địa không đủ chứng chỉ quản lý rừng của Hội đồng rừng quốc tế. Gỗ NK không dễ gì kiểm soát nguồn gốc, khi XK sản phẩm dễ bị xăm soi,, “dính chưởng”. Việc giảm đơn đặt hàng đồ gỗ của Việt Nam từ khách hàng châu Âu trong thời gian gần đây không loại trừ nguyên nhân do việc khủng hoảng nợ công của cộng đồng này. Muốn chuyển hướng thị trường cũng không thể làm ngay. Giá gỗ nguyên liệu NK đã có mặt bằng mới hợp sức với giá điện, xăng dầu, cước phí vận tải…đang tăng dây chuyền sẽ công kênh giá thành sản phẩm. Tính đến tháng 4/2012, chi phí bình quân cho 1 container 40 feet tăng trên 50 % so với năm 2011. XKG thuộc nhóm “công nghiệp chế biến”, nhưng chủ yếu là đồ gỗ ngoại thất, chế tác đơn giản, tốn gỗ, gía lại thấp so với đồ gỗ nội thất. Biết là bất lợi, nhưng để chuyển sang làm đồ gỗ nội thất, DN phải đầu tư dây chuyền sản xuất mới, thay chủng loại gỗ, đào tạo lại tay nghề thợ, thiết kế mẫu mã khác.. . Nhưng chốt lại tiền đâu để làm thì tắc tị. Trong tổng kim ngạch XK gỗ của Bình Định – 1 trong 4 trung tâm đồ gỗ lớn nhất nước, kim ngạch XK đồ gỗ ngoại thất chiếm trên 90%. Hàng năm chúng ta XK hàng triệu tấn dăm gỗ trong khi đó phải NK gần 1 triệu m3 ván gỗ nhân tạo. Hàng gỗ XK sang Trung Quốc chỉ là hàng thô mọc, để rồi lại khuân về cũng chính những thứ đó đã được chau chuốt. Đủ hiểu trình độ công nghệ chế biến gỗ của Việt Nam đang ở mức nào. Âu cũng là hệ quả tất yếu của nền XK “ăn sổi, ở thì”, không chỉ với riêng mặt hàng gỗ. Trong ngành chế biến gỗ, số kỹ sư, công nhân kỹ thuật chỉ khoảng 25 – 30% còn lại 75 -70% là lao động giản đơn, hợp đồng thời vụ. Việc cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất, đổi mới mẫu mã… “lực bất tòng tâm”. Cuối năm 2011 “phát bệnh” DN thua lỗ, nợ xấu, phải phá sản hoặc thu hẹp sản xuất. Từ đầu năm 2012 đến nay, bệnh trạng đó càng lan rộng, chưa tìm ra phác đồ chữa trị. Các DN gỗ không thể ngoài vòng. Trước mắt, do ít đơn hàng, thời hạn chuyển giao giữa hai vụ gỗ mới và gỗ cũ kéo dài, một số DN phải cho thợ tạm nghỉ. Gỡ thế nào Đẩy mạnh trồng và quản lý rừng theo các định ước quốc tế. Chặn đứng nạn chặt phá rừng. Tìm các nguồn gỗ trong nước lâu nay chưa tận dụng như gỗ xoài, gỗ mít, gỗ điều… DN quay lại thị trường nội địa, hạn chế việc mua sắm bằng tiền ngân sách đồ gỗ nước ngoài. Tái cơ cấu ngành công nghiếp chế biến. Sử dụng kỹ thuật hiện đại trong sấy, sơ chế, sơn phủ…. Tăng tỷ trọng gỗ nhân tạo, vật liệu phi gỗ như nhựa, kim loại, nhựa hợp kim xen ghép, giảm dần tỷ trọng gỗ thiên nhiên trong mỗi sản phẩm, nhưng vẫn đạt tiêu chuẩn quốc tế.  Kiểm soát việc thông quan hàng, không để lọt lưới việc XK gỗ nguyên liệu trá hình bằng sản phẩm chỉ bào, xẻ, lắp ghép qua quýt. Tăng cường liên kết giữa các DN, không tranh mua đẩy giá NK lên, cũng không tranh bán khiến bị dìm giá XK. Chú trọng đào tạo tay nghề cao, khuyến khích nghệ nhân truyền thụ bí kíp. Đề cao vai trò của Hiệp hội ngành hàng này. Chính sách tài chính, tiền tệ hợp lý, tạo điều kiện cho DN tiếp cận các nguồn vốn với lãi suất dễ chịu. Ưu tiên giải ngân cho các đề án đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực thiết kế. Hỗ trợ DN tham gia các sự kiện xúc tiến thương mại như hội chợ triển lãm, khảo sát thị trường XK, mời các nhà NK đồ gỗ vào Việt Nam./.                                                             Nguyễn Duy Nghĩa
Nguồn: Báo điện tử Báo Đối ngoại Vietnam – Economic News